Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Gwyl y Cynhaeaf yn Aberteifi

Published

on

screen-shot-2016-09-12-at-12-18-11HANNER can mlynedd ers enillodd Dic Jones y Gadair Genedlaethol gyda’i awdl eiconig ‘Cynhaeaf’, dathliad yw’r ŵyl o’r pethau hynny oedd yn annwyl gan Dic yr Hendre : llenyddiaeth Gymraeg, straeon, crefft, cerddoriaeth ac amser da! 

Yn ystod tridiau’r ŵyl bydd gweithdai amrywiol i blant, sesiynau gan awduron adnabyddus, digon o gerddoriaeth a chanu, ynghyd ag arddangosfa gelf– heb sôn am gyflwyniad unigryw o’r awdl enwog.

Bydd yr ŵyl wythnos o hyd yn dathlu bywyd Dic Jones. Bydd yn digwydd yn ac o amgylch tref Aberteifi. Mae’r trefnwyr yn ceisio dod cantorion a oedd yn aelodau o Gôr Eisteddfod o 1976 a bydd perfformiadau o gerddoriaeth a barddoniaeth trwy gydol yr wythnos.

Ganwyd Dic Jones yn Nhre’r-ddôl yng ngogledd Ceredigion, a threuliodd ran helaeth o’i oes yng ngodre Ceredigion, yn ffermio’r Hendre, Blaenannerch, 5 milltir i’r gogledd o Aberteifi.

Roedd nid yn unig yn fardd dwys, athronyddol (“Ei dawn i wylo yw gwerth dynoliaeth”) ond roedd ganddo hefyd hiwmor arbennig ac iach, ac roedd ei englynion digri ymhlith goreuron ein llenyddiaeth. Cyfrannodd golofn i’r cylchgrawn Golwg am dros ddeunaw mlynedd, gyda cherdd wythnosol am faterion y dydd.

Daeth Dic Jones yn adnabyddus y tro cyntaf pan enillodd gadair Eisteddfod yr Urdd bum gwaith yn olynol yn ystod yr 1950au. Yn wahanol i nifer sy’n ennill cadair Eisteddfod yr Urdd, ni ddiflannodd Jones o’r golwg; yn hytrach cyhoeddodd ei gyfrol cyntaf, “Agor Grwn” ym 1960

Enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1966 yn Aberafan gyda’i awdl Cynhaeaf.

Pan enillodd Dic Jones y Gadair yn Eisteddfod Genedlaethol ym 1966 cafodd ei ganmol fel meistr y mesuryddion traddodiadol y mae eu hoffi nad oedd wedi cael ei weld ers y cyfnod canoloesol. Erbyn hyn a olygid ysgrifennodd gynghanedd – y system gymhleth o metrics, cyfrif sillafau a rhigwm fel y gallai gael ei gymharu â beirdd fel Dafydd ap Gwilym, yn gyfoes o Chaucer, y mae eu gwaith yn un o brif ogoniannau llenyddiaeth Gymraeg.

Roedd Cynhaeaf ganmol gan un o’r tri beirniad, Thomas Parry, y llymaf o feirniaid, am ei grefftwaith penigamp a delweddau cyfoethog a dynnwyd o’r bardd arsylwi ar y byd naturiol a phasio y tymhorau. Pan ddaeth Dic Jones i gyhoeddi ei ail gyfrol o gerddi dair blynedd yn ddiweddarach, roedd yn naturiol y dylai gymryd y teitl ei gerdd godidog, “Caneuon Cynhaeaf” ( “caneuon Cynhaeaf”). Mae ei henw da fel Prifardd, neu Prifardd, yn awr ei wneud ac y cymerodd ei le ymhlith y beirdd mwyaf medrus ei ddydd.

Meddai Dic Jones: “Yr wyf yn ffermio am fara a menyn; Rwy’n ysgrifennu ar gyfer rhai jam arno.”

I swydd Archdderwydd, y penodwyd ef yn 2007. Bu fawr Dic Jones yn 2009.

Cynhelir yr ŵyl o 28 Medi – 1 Hydref.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Cymraeg

Cerddwyr Cylch Teif

Published

on

Cerddwyr: Ar y trywydd iawn

YM MIS Mawrth, buon ni yn ardal Nanhyfer a Llwyngwair gyda Tony Haigh yn arwain y daith gylch. Gwelon ni Eglwys Nanhyfer, yr ywen waedlyd a’r groes Geltaidd yn y fynwent, Castell Nanhyfer (lle bu llawer o waith cloddio yn ddiweddar), croes y pererinion, a chlywsom hanes Llwyn-gwair wrth gerdded heibio. Aeth rhai ohonom i sychu, cymdeithasu a chael lluniaeth yn Nhafarn Tre-wern wedyn. Er gwaethaf y glaw, cytunodd pawb ei fod yn daith ddymunol o ran y llwybrau a’r cwmni, ac yn un ddiddorol iawn o ran hanes yr ardal.

Llethrau Carn Ingli fydd ein cyrchfan 14eg Ebrill, a Ruth Sharpe a Judith Wainwright yn arwain. Byddwn yn gadael y llecyn parcio ger Cilgwyn (SN070 373) am 10:30yb.

I ddod o hyd iddo, ar ôl tua hanner milltir ar y ffordd fach o Drefdraeth at Gilgwyn trowch i’r dde a dilyn yr heol fferm ar hyd y mynydd am ryw 300 metr, neu gallwch weld map ar: tinyurl.com/parciocarningli. Bydd yn daith ddwy awr tua 2.5 milltir mewn cylch clocwedd i gyd ar draciau dwyreiniol a gogleddol Carn Ingli heb ddringo’r llethrau serth. Cyfanswm yr esgyniad fydd tua 330 troedfedd a fydd dim sticlau. Bydd rhannau yn weddol fwdlyd dan draed, yn enwedig wrth groesi’r nentydd bychain. Bydd digon i’n diddori: olion ein cynhanes ar y mynydd yn enwedig y cytiau cylch niferus; ffermio heddiw; a golygfeydd eang ac amrywiol. Ar ôl y daith, gallwn gymdeithasu dros luniaeth ac mae dewis da yn Ndraeth, yn enwedig caffis ‘Blas’ a ‘Tides’ ar Heol y Farchnad, a Gwesty’r Castell ar y briffordd.

Ddydd Sadwrn 12fed Mai awn i Goed y Foel, Llandysul, a’r arweinwyr fydd Lesley Parker a Dee McCarney. Byddwn yn gadael maes parcio Llandysul (SN418 406) (Cod post SA44 4QP) am 10.30, gan rannu ceir i’r man cychwyn gerllaw. Awn ar daith gylch ddwy awr tua dwy filltir, i gyd ar lwybrau y tu mewn i Warchodfa Natur Coed Cadw. Mae’r warchodfa mewn cwm siâp ‘V’ a gwnawn ddringo’r llethr ar naill ochr y cwm, disgyn i’r gwaelod, a dringo rhan o’r llethr ochr arall y cwm cyn dychwelyd i’r man cychwyn. Ni fydd sticlau ond bydd esgyniad o ryw 460 troedfedd a’r llethrau yn weddol serth mewn mannau. Cawn fwynhau’r goedwig gollddail yn ei llawn ogoniant ganol y gwanwyn; adar yn canu nerth eu pennau; clychau’r gog a blodau eraill y gwanwyn. Dysgwn am ofal Coed Cadw am y safle, am ardal mam Owain Glyndŵr, ac am Gaer Pen Coed y Foel. Bydd cyfle wedyn i gymdeithasu dros luniaeth yng Ngwesty’r Porth yn Llandysul.

Bydd croeso i bawb ar bob taith. Os nad ydych wedi cerdded gyda ni o’r blaen, neu os hoffech ragor o fanylion neu i fod ar y rhestr bostio, cysylltwch â philippa.gibson@gmail.com 01239 654561

Dyddiadau:

14 Ebrill: Carn Ingli
Gadael y maes parcio wrth odre dwyreiniol Carn Ingli ger Cilgwyn (SN070 373) (tinyurl.com/parciocarningli) am 10.30yb.
Arweinwyr: Ruth Sharpe a Judith Wainwright

12 Mai: Coed y Foel, Llandysul
Gadael maes parcio Llandysul (SN418 406) (Cod post SA44 4QP), gan rannu ceir, am 10.30yb.
Arweinwyr: Lesley Parker a Dee McCarney

9 Mehefin: Ardal Preseli
Gadael man yn ymyl Dan y Garn (SN126 307) (ardal Cod post SA66 7SN), tua 1km i’r Gorllewin o Gofeb Waldo, am 10.30yb.
Arweinydd: Dafydd Davies

Continue Reading

Cymraeg

Croeso cynnes i ddysgwyr yn Tafarn Sinc

Published

on

Maent yn dysgu Cymraeg: Gretta ac Grace

MAE Tafarn Sinc wastad yn annog cwsmeriaid i siarad Cymraeg ac yn arbennig y sawl sy’n ymroi i ddysgu’r iaith.

Mae’r staff yn barod i’w cynorthwyo a rhoi hyder iddyn nhw. Pwy gerddodd i mewn amser cinio pwy ddiwrnod yn cario copie o’r gwerslyfr Cwrs Mynediad, o dan eu ceseiliau, ond Gretta Marshall o Gilgeti a Grace Mizen o Tredeml. Wel, mae’r ddwy o Gaerdydd yn wreiddiol a heb gael y cyfle i ddysgu’r iaith yn yr ysgol na chwaith ei chlywed yn y gymuned.

Pam dysgu’r iaith te Grace?

“Wel, achos bo fi’n Gymraes. Sdim ishe mwy o reswm na hynny,” oedd yr ateb pendant.

Pam dod i Tafarn Sinc te Gretta? “Wel, achos yr awyrgylch. I ni ishe clywed yr iaith,” meddai Gretta gan chwilio am air arall yn ei gwerslyfr.

“Mae mor galonogol i fynd rhywle lle mae croeso Cymraeg i gael. Ac mae ‘Say Something in Welsh’ yn help mawr hefyd”, ychwanegodd.

Mae’r ddwy yn ceisio denu dysgwyr i ymarfer eu Cymraeg llafar yn un o dafarndai Cilgeti. Ond mae’n lled debyg y byddan nhw’n ffeindio eu ffordd i Rhos-y-bwlch yng nghanol y Preselau yn gyson o hyn mlân.

A dweud y gwir o’u clywed yn toethan p’un ohonyn nhw fydde’n debyg o fynd â’r gweinydd ifanc penfelyn, serchog, adref gyda nhw, ma’ nhw’n siŵr o ddychwelyd!

Fe wna Tafarn Sinc ei ran i gyrraedd y nod o filiwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050.

Continue Reading

Cymraeg

Taith emosiynol yn Zimbabwe

Published

on

Seren Jones: 'Roedd hynny'n brofiad emosiynol iawn'

MAE Zimbabwe wedi dioddef mwy na’i siâr o boen a helynt dros yr hanner canrif ddiwethaf, ac ym mis Tachwedd, ar ôl degawdau wrth y llyw, cafodd yr unben Robert Mugabe ei orfodi i ildio ei rym.

Mewn rhaglen ddogfen arbennig gan BBC Cymru nos Iau, 5 Ebrill ar S4C, Zimbabwe, Taid a Fi, cawn ddilyn taith Seren Jones, sy’n newyddiadurwr gyda’r BBC World Service yn ôl i Zimbabwe, y wlad lle cafodd ei mam ei geni a’i thaid, Sekuru, ei gladdu.

Wrth ddod i adnabod ei theulu yn Affrica’n well a dysgu mwy am ei thaid, mae Seren yn ceisio deall y wlad yma sydd mor annwyl iddi hi a’i theulu. Un cwestiwn mawr sydd ar ei meddwl – ai’r Arlywydd newydd, Emmerson Mnangagwa, neu’r ‘Crocodeil’ i’w elynion, yw’r dyn i arwain y wlad at ddyfodol gwell? A fydd modd iddo wireddu breuddwyd Sekuru ac adeiladu’r genedl mae’r bobl yn ei haeddu?

“Ro’n i’n awyddus i wneud y rhaglen gan ei fod yn foment hanesyddol i bobl Zimbabwe,” meddai Seren, 23, gafodd ei magu yn Llundain, Caerdydd a Seland Newydd, ac sydd bellach yn gweithio yn Llundain.

“Am y tro cyntaf ers annibyniaeth roedden nhw am gael arlywydd newydd, ac ro’n i eisiau gweld pa effaith roedd hynny am gael ar bobl y wlad a phobl sy’n byw y tu allan i’r wlad, fel fy nheulu i yng Nghymru. Dyma gyfle i gael taith bersonol i weld fy nheulu ac i ffeindio allan mwy am fy nhaid.”

Symudodd taid Seren, Sekuru, ei deulu i fyw i Lundain ddechrau’r 1970au, lle’r oedd yn llefarydd i’r Blaid Zanu-PF. Roedd yn rhan o’r frwydr dros ryddid yn erbyn y lleiafrif gwyn oedd yn rheoli’r wlad – Rhodesia – fel y’i galwyd yr adeg honno. Dychwelodd i’w wlad enedigol pan ddaeth annibyniaeth a throdd ei gefn ar wleidyddiaeth i ffermio.

Un o uchafbwyntiau’r daith i Seren oedd siarad gydag aelodau o’i theulu i ganfod mwy am y gŵr arbennig hwn. “Nes i ond cwrdd â ‘nhaid unwaith pan o’n i’n 4 oed; doedd gen i ddim cof ohono, felly roedd hynny’n brofiad emosiynol iawn i mi. Rhan gofiadwy arall o’r daith oedd cael siarad â phobl fyddwn i byth wedi cwrdd â nhw fel arall, fel Peter, oedd yn aelod o fyddin Rhodesia. Roedd hynny’n anhygoel, oherwydd yn tyfu fyny, roedd gen i ryw fath o perception o bobl Rhodesia, a wnaeth o debuncio’r hyn o’n i’n ei gredu yn llwyr. Cafodd bywydau eu dinistrio ar y ddwy ochr ac mae’r effeithiau’n dal i’w gweld heddiw.”

Er gwaethaf creithiau’r gorffennol, mae awgrym o dro ar fyd erbyn hyn. “Nes i sylwi bod lot o newidiadau wedi digwydd yn Zimbabwe ers y tro diwethaf i mi fod yno,” meddai Seren. “Dwi’n cofio’r ddau dro diwethaf aethon ni yno ro’dd wastad heddlu ar y ffordd yn cymryd arian neu’n trio’ch breibio chi am ba bynnag reswm. Y tro yma doedd dim heddlu ar y ffyrdd o gwbl – ac roedd WiFi yn y maes awyr…dwi ddim yn cofio cael WiFi yno y tro diwethaf!

“Dwi’n gobeithio gwnaiff y rhaglen roi ryw fath o bersbectif i bobl Cymru am ran arall o’r byd sydd ddim i’w gweld yn y cyfryngau lot; neu sydd wastad yn cael ei bortreadu yn negyddol.”

Continue Reading

Popular This Week