Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Astudiaeth o radicaliaeth yng Nghymru

Published

on

(Chwith i’r Dde): Dr Rhys Dafydd Jones, Prifysgol Aberystwyth; Rhodri Evans, myfyriwr doethuriaeth ym Mhrifysgol Aberystwyth a Rob Phillips o’r Archif Wleidyddol Gymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru

(Chwith i’r Dde): Dr Rhys Dafydd Jones, Prifysgol Aberystwyth; Rhodri Evans, myfyriwr doethuriaeth ym Mhrifysgol Aberystwyth a Rob Phillips o’r Archif Wleidyddol Gymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru

BYDD y modd y mae radicaliaeth yng Nghymru wedi newid yn cael ei astudio fel rhan o brosiect ymchwil newydd ym Mhrifysgol Aberystwyth.

Bydd yr astudiaeth yn ystyried y gwahanol ddulliau a ddefnyddiwyd gan Fyddin Rhyddid Cymru, Meibion Glyndŵr a Chymdeithas yr Iaith Gymraeg.

Y nod yw edrych ar gyfranogiad sifil ar gyrion cymdeithas a dadansoddi pam mae rhai mathau o ymgysylltu â dinasyddion yn fwy derbyniol gan gymdeithas nag eraill.

Caiff yr astudiaeth, sy’n cwmpasu’r 30 mlynedd o 1962 tan 1992, cyfnod sy’n cael ei ystyried gan rai yn un cythryblus yn hanes modern Cymru, ei chynnal gan Adran Daearyddiaeth a Gwyddorau Daear y Brifysgol a’i chyllido gan Ganolfan Hyfforddi Ddoethurol Cymru.

Un o nodweddion unigryw’r prosiect fydd y cydweithio agos rhwng y Brifysgol a’r Archif Wleidyddol Gymreig yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Y gobaith yw y bydd yr ymchwil hefyd yn sail i arddangosfa yn 2019 i gyd-redeg gyda hanner can mlwyddiant arwisgiad Tywysog Cymru.

Dywedodd Dr Rhys Dafydd Jones o Adran Daearyddiaeth a Gwyddorau Daear; “Mae’r ysgoloriaeth yn ymdrin â dau fater cyfoes: y pwyslais ar werth cyfranogiad sifil ar y naill law a’r ofn o radicaliaeth ar y llall. Yn amlach na pheidio, mae cymdeithas yn ystyried ymgysylltiad dinesig megis gwirfoddoli fel peth da. Ond y cwestiwn y byddwn yn mynd i’r afael ag e yw beth yw’r gwahaniaeth rhwng gweithredoedd sy’n cael eu hystyried yn rhai “da” a’r rhai sy’n fwy radical ac felly’n cael eu hystyried fel rhai “drwg”. Mae hwn yn gwestiwn arbennig o berthnasol wrth edrych ar grwpiau dan sylw a’u gosod yng nghyd-destun Cymru heddiw. “

“Er bod llawer o’u gweithredoedd yn cael eu hystyried fel rhai radical neu’n eithafol ar y pryd, mae yna, fodd bynnag, angen i ddeall y radicaliaeth hon o fewn cyd-destun ehangach, gyda llawer o’r hyn yr oeddent yn galw amdano megis datganoli gwleidyddol a mwy o hawliau i’r Gymraeg, wedi’u gwireddu ac yn rhan o brif ffrwd cymdeithas a disgwrs yng Nghymru,” ychwanegodd.

Bydd yr ymchwil yn cael ei wneud gan Rhodri Evans, sy’n raddedig o Brifysgol Aberystwyth ac yn gyn-ddisgybl o Ysgol y Preseli, fel rhan o’i ddoethuriaeth.

“Mae’r pwnc hwn wedi bod o ddiddordeb mawr i mi ar hyd yr amser ac yn un yr wyf yn teimlo’n angerddol yn ei gylch”, meddai Rhodri.

“Mae’r mater o gyfranogiad sifil gyda grwpiau ymylol yn bwnc sy’n aml wedi cael ei esgeuluso o ran hanesyddiaeth Cymru ac rwy’n gobeithio y bydd fy ngwaith yn gymorth i daflu goleuni ar weithgareddau oedd yn cael eu hystyried yn filwriaethus ar y pryd, ond o’u gosod yng nghyd-destun heddiw, a fu’n ganolog wrth lunio’r Gymru rydym yn ei hadnabod heddiw,” ychwanegodd.

Dywedodd Rob Phillips or Archif Wleidyddol Gymreig yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru; “Rydym yn hynod falch o fod wedi gallu cydweithio â Phrifysgol Aberystwyth ar y prosiect hwn ac yn credu y gall y gwaith ymchwil arwain at ffyrdd arloesol ac apelgar o ddod â’r drysorfa o wybodaeth a gedwir yn ein harchifau yn fyw.

“Ein gobaith yw y bydd canlyniadau’r ymchwil yn arwain at arddangosfeydd ffisegol a digidol yn 2019, sydd mewn sawl ffordd yn addas gan y bydd yn nodi 50 mlynedd ers arwisgo Tywysog Cymru yng Nghaernarfon, digwyddiad a brofodd yn ganolbwynt i lawer o’r gweithgareddau a fydd yn cael eu hastudio yn ystod y ddoethuriaeth hon.”

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Cymraeg

Luke Evans yn Magu Adenydd

Published

on

2018: Blwyddyn y Môr

BYDD Luke Evans, yr actor o Gymru sy’n enwog am ffilmiau hynod lwyddiannus fel Beauty and the Beast, Girl on the Train a The Hobbit, i’w weld unwaith eto ar ein sgriniau yn lansio’i ffilm newydd ar gyfer ymgyrch Blwyddyn y Môr.

Cafodd yr hysbyseb, a fydd ar gael ar-lein o heddiw ymlaen, ei chreu i lansio ymgyrch dwristiaeth Croeso Cymru ar gyfer 2018 − Blwyddyn y Môr. Mae’n dangos Evans yn hedfan awyren fôr ar hyd arfordir trawiadol Cymru, gan roi cyfle inni weld golygfeydd ysblennydd, gweithgareddau ar y môr, a bywyd gwyllt yr arfordir.

Bydd y ffilm yn cael ei dangos yng Nghymru ar S4C ac ITV Cymru rhwng 1-7 Ionawr.

Luke, sy’n hanu o Bont-y-pŵl, oedd seren un o ffilmiau mwyaf proffidiol y flwyddyn – fersiwn newydd Disney o Beauty and the Beast – cyn iddo ddychwelyd i wlad ei febyd i ffilmio’r hysbyseb.

Gan ddechrau ym mherfeddion Eryri, mae Evans yn hedfan awyren fôr glasurol, gan esgyn o Lyn Gwynant a dilyn yr arfordir ysblennydd cyn glanio o’r diwedd ym Mae Caerdydd wrth i’r haul fachlud.

Wrth iddo’n tywys ar hyd y daith, mae’n cyfeirio at amryfal ffeithiau daearyddol, diwylliannol a hanesyddol ac yn dathlu’r ffaith mai Cymru yw’r wlad gyntaf yn y byd i ddarparu llwybr troed pwrpasol sy’n dilyn yr arfordir ar ei hyd – pob un o’r 870 o filltiroedd ohono.

Wrth sôn am ei gysylltiad ag ymgyrch Blwyddyn y Môr Cymru, dywedodd Luke: “Roedd cael gweld arfordir Cymru fel hyn yn anrhydedd ac yn fraint.

“Aethon ni heibio i gannoedd o draethau, harbyrau, cilfachau ac ynysoedd – gan wylio llamhidyddion a dolffiniaid trwyn potel yn chwarae yn y pellter – a phobl yn mwynhau rhwyfo mewn ceufadau a phadlfyrddio a chymryd rhan mewn arforgampau. Mae cymaint i’w wneud ar hyd arfordir Cymru.

“Mae gennyf atgofion melys iawn o dreulio gwyliau ar yr arfordir yng Nghymru, a dw i’n trïo dod ‘nôl yma mor aml ag y galla i. Mae’n gyfle i gael seibiant llwyr o ffair a ffwndwr bywyd bob dydd ac mae’n fy atgoffa o ba mor lwcus oeddwn i gael dod i oed ynghanol golygfeydd mor anhygoel.”

Mae ffilm Croeso Cymru ar gyfer 2018 yn ddilyniant i stori Blwyddyn Chwedlau Cymru a ddechreuodd yn 2017. Mae’n epig fach o ddarganfyddiadau ac anturiaethau a gafodd ei chyfarwyddo gan Marc Evans (Y Gwyll/Hinterland, Safe House, Trauma), ac mae’n rhoi golwg o’r awyr inni ar forweddau hardd Cymru.

Yr actores Hannah Daniel sy’n trosleisio fersiwn Gymraeg yr hysbyseb deledu. Ganed Hannah yng Nghaerdydd ac mae’n fwyaf adnabyddus am ei rhan fel DS Owens yn y Gwyll/Hinterland (BBC) ac fel Beca Matthews yn y ddrama gyfres Gwaith Cartref ar S4C. Mae Hannah i’w gweld ar hyn o bryd yn Un Bore Mercher, drama ddiweddaraf S4C ar nos Sul, yn chwarae Cerys Jones. Bydd y fersiwn Saesneg, Keeping Faith, ar y BBC ym mis Ionawr 2018.

Dywedodd y Gweinidog Twristiaeth, yr Arglwydd Elis-Thomas: “Mae’n hysbyseb ar gyfer Blwyddyn y Môr yn harneisio doniau creadigol gorau Cymru − gan gyfuno’n golygfeydd ysblennydd â doniau Luke Evans, yr actor o Hollywood, doniau Hannah Daniel, a hefyd ddoniau cynhyrchwyr o’n sector creadigol. Mae’r hysbyseb yn dangos bod Cymru’n wlad hyderus a bydd yn denu pobl i ddysgu mwy am yr hyn y bydd gan Gymru i’w gynnig yn ystod Blwyddyn y Môr 2018.”

Mae’r gweithgarwch hwn yn rhan o ymgyrch farchnata ehangach ar sawl platfform sy’n hyrwyddo Cymru i’r byd fel cyrchfan arfordirol o’r radd flaenaf yn ystod Blwyddyn y Môr. Bydd y ffilm yn ôl ar y sgrin ym mis Mawrth i gyd-fynd â Dydd Gŵyl Dewi a bydd hysbysebu helaeth hefyd yng ngorsaf Waterloo yn Llundain − rhan o ymgyrch integredig o weithgareddau ar-lein ac all-lein.

Continue Reading

Cymraeg

Perfformiad cyntaf o ‘Y Pêr Ganiedydd’

Published

on

Is-Ganghellor: Ar berfformiad cyntaf y Nadolig

CYNHALIWYD cyngerdd Nadolig blynyddol yr Is-Ganghellor ar gampws y Brifysgol yng Nghaerfyrddin yn ddiweddar.

Roedd y cyngerdd hwn yn cynnwys y perfformiad cyntaf o – ‘Y Pêr Ganiedydd’ – darn newydd o gerddoriaeth gan Eilir Owen Griffiths er mwyn dathlu 300 mlwyddiant geni William Williams Pantycelyn. Gyda pherfformiadau gan fyfyrwyr o Academi Llais Ryngwladol Cymru y Brifysgol (WIAV); Myfyrwyr BA Perfformio, y Tenor a’r cyn-fyfyriwr Rhodri Prys Jones ynghyd â’r Sinffonieta Brydeinig, roedd y cyngerdd hefyd yn cynnwys ystod o glasuron y Nadolig.

Mae’r cyngerdd yn ddigwyddiad Nadoligaidd hyfryd sydd bellach yn un o brif ddathliadau’r Ŵyl o fewn y Brifysgol. Mae’n rhoi llwyfan i fyfyrwyr ddangos eu doniau tra hefyd yn rhoi’r cyfle i’r gynulleidfa gael ei hudo gan gerddoriaeth wych o dan arweiniad Eilir Owen Griffiths, Darlithydd Cerddoriaeth gyda Phrifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant.

“Mae cyngerdd Nadolig blynyddol yr Is-Ganghellor yn gyfle gwych i’r myfyrwyr i berfformio gydag un o gerddorfeydd proffesiynol mwyaf blaenllaw’r Deyrnas Unedig ac i dynnu sylw at y cyfoeth o dalent sydd gennym ni yma yn y Brifysgol,” meddai Eilir, Cyfarwyddwr Canolfan Berfformio Cymru.

“Yn ystod y noson cafodd y gynulleidfa gyfle i glywed y ‘Pêr Ganiedydd’ – darn yr wyf wedi’i gyfansoddi i nodi pen-blwydd 300 mlynedd ers genedigaeth yr emynydd William Williams, Pantycelyn. Nid oes amheuaeth bod William Williams, Pantycelyn yn un o’n ffigurau mwyaf amlwg nid yn unig oherwydd ei gyfraniad at ddiwygiad y Methodistiaid a’r 900 emyn a ysgrifennodd ond hefyd ei gyfraniad tuag at fywyd diwylliannol ac addysgol a datblygiad Cymru. Roeddwn yn awyddus i dalu fy nheyrnged fy hun ac roeddwn yn falch iawn bod y darn hwn o gerddoriaeth wedi’I berfformio am y tro cyntaf yn ystod y cyngerdd hwn.”

Bu rhai o fyfyrwyr Academi Llais Ryngwladol Cymru yn canu ystod o ganeuon Nadolig clasurol gyda myfyrwyr o’r cwrs BA perfformio, yn canu detholiad o ganeuon o glasur Stephen Sondheim, Sweeney Todd

Continue Reading

Cymraeg

Cyllid ychwanegol am Mudiad Meithrin

Published

on

Eluned Morgan: Mudiad Meithrin gyfraniad hollbwysig i’w wneud

DYFARNWYD miliwn o bunnoedd y flwyddyn yn ychwanegol dros y ddwy flynedd nesaf i Fudiad Meithrin, i gynorthwyo’r sefydliad i feithrin gallu ychwanegol a chyfrannu tuag at sicrhau miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050.

Bydd y sefydliad yn cael £3.031 miliwn y flwyddyn am y ddwy flwyddyn ariannol nesaf. Mae hyn yn cynnwys £2.031 miliwn o gyllid blynyddol a £1 miliwn y flwyddyn yn ychwanegol yn rhan o’r fargen rhwng Plaid Cymru a Llywodraeth Cymru ynglŷn â’r gyllideb.

Daw’r cyllid ar ôl i’r sefydliad gyhoeddi’r papur ‘Meithrin Miliwn’ yn nhymor yr haf 2017, yn amlinellu’r camau y mae angen eu cymryd i alluogi Mudiad Meithrin i ymateb yn gadarnhaol i’r uchelgais o sicrhau miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050.

Bydd y cyllid ychwanegol yn caniatáu i Fudiad Meithrin:

  • gynnig cymorth ychwanegol i sefydlu lleoliadau newydd mewn mannau â blaenoriaeth ledled Cymru lle nad oes digon o ddarpariaeth cyfrwng Cymraeg.
  • datblygu modelau gwahanol ar gyfer cylchoedd meithrin newydd.
  • cryfhau strwythurau rhanbarthol a chenedlaethol Mudiad Meithrin i gefnogi’r cynnydd yn nifer yr aelodau.

Meddai Gweinidog y Gymraeg a Dysgu Gydol Oes, Eluned Morgan, wrth gyhoeddi’r cyllid: “Mae miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050 yn darged uchelgeisiol iawn. Mae addysg, ac addysg y blynyddoedd cynnar yn arbennig, yn allweddol yn hyn o beth a dyna pam yr ydym wedi gosod targedau i ehangu darpariaeth cyfrwng Cymraeg trwy sefydlu 40 o gylchoedd meithrin Cymraeg ychwanegol erbyn 2021 a 150 o gylchoedd meithrin Cymraeg ychwanegol dros y degawd sydd i ddod.

“Gan mai Mudiad Meithrin yw’r arbenigwr ym maes gofal plant ac addysg y blynyddoedd cynnar yn y Gymraeg, mae gan y sefydliad gyfraniad hollbwysig i’w wneud. Rwyf wrth fy modd felly yn cyhoeddi’r cyllid ychwanegol hwn i’w gynorthwyo i gyfrannu at y targed.”

Meddai Dr Gwenllian Lansdown Davies, Prif Weithredwr Mudiad Meithrin: “Bydd buddsoddiad ariannol ychwanegol Llywodraeth Cymru yn galluogi Mudiad Meithrin i sicrhau agor Cylchoedd Meithrin a Ti a Fi o’r newydd er mwyn cyfrannu at dargedau uchelgeisiol strategaeth iaith ‘Cymraeg 2050’. Mae’r berthynas rhwng cynnydd yr iaith a gofal plant yn allweddol i lwyddiant y cynllun hwn.”

Continue Reading

Popular This Week