Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Cyfweliad Herald: Alun Lenny

Published

on

Alun Lenny: ‘Does dim digon o sylw wedi bod i bwysigrwydd yr iaith Gymraeg mewn gwasanaethau dementia’

Alun Lenny: ‘Does dim digon o sylw wedi bod i bwysigrwydd yr iaith Gymraeg mewn gwasanaethau dementia’

CAWSOM sgwrs efo’r cynghorydd, Alun Lenny, am bwysigrwydd yr iaith Gymraeg mewn gofal dementia, yr emynydd mawr William Williams a’i ddylanwad, ac am gapel Heol Dŵr, sydd wedi cau eu drysau.

Daeth Alun yn ymwybodol yn 2008, wrth ymweld â phobl mewn cartrefi preswyl, bod dim llawer o sylw yn cael ei roi i hawliau siaradwyr Cymraeg. Eglurodd y sefyllfa: “O ni yn mynd mewn i gartref a gweld pobol yn eistedd mewn cylch mawr gyda ‘Countdown’ neu ‘Channel 4 Racing’ ar y teledu er bod neb llawer yn gwylio. Doedd neb yn ystyried falle y byddai’r bobol yno yn hoffi gweld Prynhawn Da neu rhaglen debyg ar S4C, a roedd gymaint o sŵn ‘o chi’n ffili clywed eich hunan yn siarad gyda’r person. O ni’n meddwl bod hyn yn gwadu Hawliau Dynol pobol o dan deddf 1991 y Cenhedlwyd Unedig sydd yn dweud bod rhaid i bobol gael gofal mewn cartref preswyl trwy gyfrwng eu hiaith eu hunain.”

Cafodd y mater ei godi mewn cyfarfod o Undeb yr Annibynwyr, ac ar ôl hynny aeth Alun a’r Parchg Beti Wyn James i siarad efo’r gweinidog roedd yn gyfrifol am ofal cymdeithasol yn Llywodraeth Cymru, Gwenda Thomas. Yn y cyfarfod, fe wnaeth Gwenda gydymdeimlo efo’r sefyllfa, gan ddweud bod pwyllgor wedi ei sefydlu i edrych mewn i hyn.

Dros gyfnod o rai blynyddoedd, fe wnaeth y llywodraeth lunio strategaeth ‘Mwy Na Geiriau’ sydd nawr wedi dod lawr i lefel y Cyngor Sir. Dywedodd Alun bod y Cyngor Sir yn gweithredu’r strategaeth trwy geisio gwneud yn siŵr bod un aelod o staff ar pob shifft yn siarad Cymraeg. Eglurodd y gall hi fod yn anodd annog pobol i ddysgu Cymraeg ond bod y strategaeth yn awgrymu ystyried penodi staff dwyieithog lle mae angen hynny.

Wrth siarad am wasanaethau sydd yn cefnogi pobol sydd yn dioddef o dementia, fe wnaeth e ganmol y gwaith gwirfoddol: ”Does dim digon o sylw wedi bod i bwysigrwydd yr iaith Gymraeg mewn gwasanaethau dementia yn yr gorffennol ond ma pethau yn newid oherwydd strategaeth ‘Mwy Na Geiriau.’”

Mewn dementia, mae pobol yn tueddi i anghofo beth ma nhw wedi dysgu olaf. Mae hynny’n cynnwys iaith. Gall pobol sy’n siarad Cymraeg fel iaith gyntaf golli’r gallu i siarad Saesneg wrth i’r salwch fynd yn waeth : “Mae hynny’n reswm clinigol, meddygol pam bod angen gwasanaeth trwy gyfrwng y Gymraeg mewn iechyd a gofal.”

Adroddodd stori am gynghorydd aeth i weld perthynas mewn cartref yn Lloegr, lle bu’r dyn yn byw ers blynyddoedd lawer. Nid oedd ei deulu yn gallu siarad Cymraeg, ac yn dweud ei fod wedi colli’r gallu i siarad. Pan aeth y cynghorydd i’w weld a siarad Cymraeg â fe, fe wnaeth ateb yn syth yn yr iaith honno, gan synnu pawb.

Mae canlyniad llwyddiannus yr ymgyrch i gael gofal yn Gymraeg i bobol fel hyn yn dangos bod rôl bwysig gan y capeli i’w chwarae: “Dyma’r math o beth ddylen ni fel Cristnogion ei wneud. Os ‘y ni’n gweld bod cam yn cael ei wneud, neu bod angen mawr, dyle ni ddechrau ymgyrchoedd fel hyn a neud rhywbeth amdano fe. Mae mwy i grefydd na mynd i’r capel ar fore dydd Sul.”

Yn ddiwethar, fe wnaeth Capel Heol Dŵr gau ei ddrysau am y tro olaf. Gofynnais iddo sut effaith gafodd ar y dre a’r gymuned. Dywedodd nad oedd wedi cael fawr o effaith ar y gymuned Cristnogol gan fod yr achos wedi bod yn mynd i lawr ers blynyddoedd, ond bod hi’n drist iawn i’r dyrnaid oedd ar ôl yno.

Eglurodd y cylch dieflig sy’n arwain ar gau capel. Mae’n costi’n ddrud i gadw adeiladau mawr, gyda llai a llai yn mynd yno: “Ma’ sawl capel yn penderfynu os yw gweinidog yn cwpla: ‘o gew ni ddim weinidog nawr achos mae’n costi gormod i gadw’r adeilad’ – a dyna ddechrau’r diwedd. Mae’r aelodaeth yn mynd lawr yn gynt heb weinidog a’r gost yn syrthio ar llai o bobol. Yn y pendraw, mae’r lle yn cau.”

Mae natur cymdeithas yn newid ac mae Alun yn meddwl mae’n rhaid i ni dderbyn hynny: “Ma’ pethe eraill i dynnu ei sylw ar fore Sul – rygbi neu nofio gan y plant, siopa ac yn y blaen ,neu aros yn y gwely!” Ma patrwm crefydd wedi newid: “Dyw pobol ddim yn hoffi eistedd lawr a gwrando ar rhywun, fel pregethwr, yn dweud wrthynt beth i wneud, heb yr hawl i ateb yn ôl. Yn yr oes ddigidol interactive ma’ pawb yn disgwyl ateb yn ôl.”

Dywedodd am prosiect newydd Undeb yr Annibynwyr – Y Ffordd – lle mae fideo yn cael ei ryddhau pob tri mis ar wahanol themâu crefyddol, gan annog pobol i wylio’r fideo a’i thrafod.

Siaradom am un o arwyr Cristnogol Cymru, sydd a’i emynau’n dal yn berthnasol i Gymru heddiw – William Williams, Pantycelyn. Mae William Williams o statws rhyngwladol. Cyfansoddodd dros fil o emynau, gyda nifer yn dal i gael eu ganu mewn capeli bob dydd Sul. Cyfieithiad o un o emynau Williams, gan Peter Williams o Gaerfyrddin, yw’r enwog “Bread of Heaven” sydd i’w glywed mewn gemau rygbi.

Dywedodd Alun bod gwaith William Williams yn rhan o hunaniaeth Cymru: “Ma emynau Williams yn rhan o’r psyche Cymraeg mewn gwirionedd, dim jyst i bobol sydd yn mynd i gapel neu eglwys. Pantycelyn oedd llais y Diwygiad Efengylaidd mawr newidiodd holl natur cymdeithas Cymru yn y 18fed ganrif, ar ddechrau’r cyfnod arweiniodd at godi’r capeli mawr oedd yn orlawn.”

“Yn 2017, bydd hi’n 300 ers geni William Williams – cyfle da i bobol a phlant Cymru ddysgu mwy amdano achos roedd e’n ganolog i’r hyn ffurfiodd y Gymru gyfoes.” Mae teulu Williams yn dal i fyw yn ffermdy Pantycelyn ar bwys Llanymddyfri, ac yn rhoi croeso mawr i unrhyw un sydd am alw i weld cartref un o arwyr mwyaf Cymru.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Cymraeg

Plufio tyrcwn, Hywel Gwynfryn a menyn mewn peiriant golchi…

Published

on

Clin Lan y Archif S4C: Beth arall mae Elis James wedi'i weld?

MAE ELIS JAMES wedi bod yn loetran ‘rownd y bac’ yn S4C, ble mae hen dapiau’r archif yn cael eu taflu. Wrth dyrchu at ei benelin yn y sgip, mae e wedi dod o hyd i ambell classic i’w rhannu gyda’r byd yn y gyfres newydd Elis James: Cic Lan yr Archif.

O wneud menyn mewn peiriant golchi, i dechnoleg ddiweddaraf ffonau symudol maint bricsen, mae Elis wedi dod o hyd i’r pethe rhyfeddaf wrth dwrio drwy archif S4C, BBC Cymru a HTV.

Technoleg sy’n cael sylw yn y bennod gynta’ ar nos Fercher, 25 Ebrill, ond does dim byd – o ffermio i chwaraeon – na neb, y tu hwnt i’w hiwmor, gan gynnwys yr Eisteddfod.

Meddai Elis, “Wrth edrych ar raglenni technoleg, ti’n chwerthin ar faint y ffonau symudol a gweld pobl yn rhyfeddu at dechnoleg oedd yn mynd i newid y byd yn 1985. Ti’n sylwi nawr fod neb wedi prynu nhw; fel y ddyfais i osgoi cheque fraud. Sa’i wedi ysgrifennu siec ers pymtheg mlynedd!

“Ti jyst yn edrych ar y rhaglenni, ac maen nhw i gyd yn addo mai fel hyn y byddwn ni’n byw yn y flwyddyn 2000. Ac, fel rhywun wnaeth fyw drwy’r flwyddyn 2000, sa’ i’n gwybod amdanoch chi, ond doedd dim fax machine symudol gyda fi!”

Mae’r gyfres wedi rhoi cyfle i Elis ehangu ei obsesiwn gyda Hywel Gwynfryn – “trysor cenedlaethol a genius” yn ôl Elis, gan fanteisio ar y cyfle i dynnu coes hefyd. A bydd ambell eicon arall, gan gynnwys Arfon Haines Davies a Sulwyn Thomas, yn cael y driniaeth ‘cic lan yr archif’ gan Elis hefyd, a hynny ar ffurf clipiau a sgetsys.

“Fi’n meddwl bod Hywel Gwynfryn yn drysor cenedlaethol,” meddai Elis. “Mae’n gweithio ar lefel hollol wahanol i bawb arall, achos wnaeth e gymaint o raglenni gwahanol. Oedd e fel utility player. Oedd S4C jyst yn towlu Hywel mewn a doedd e byth yn achwyn, byth yn conan. Ac mae e wastad yn fodlon gwneud pethau peryglus a gwneud ffŵl o’i hunan.”

Awydd Elis i ddarganfod mwy amdanom ni’r Cymry yw’r sbardun y tu ôl i’r gyfres. A drwy ddefnyddio’r archif mae e wedi creu darlun o hanner canrif o fywyd yng Nghymru, o’r digri’ i’r hollol absẃrd! Ac mae un clip wedi’i leoli yn ei filltir sgwâr ei hun yn sefyll allan fel darlun da o’r 1960au.

“Ges i real syndod faint mae bywyd wedi newid dros yr hanner canrif ddiwetha’,” meddai Elis. “Dychmygwch y 60au; Mae’r Beatles newydd ryddhau Sgt. Pepper, Bob Dylan wedi mynd yn drydanol, mae’n Summer of Love ym Mhrydain – ac mae pobol mewn clwb yng Nghroesyceiliog ger Caerfyrddin yn cwrdd i blufio tyrcwn! Ti’n sylwi cyn lleied o adloniant oedd i’w gael yng nghefn gwlad Cymru!”

Continue Reading

Cymraeg

Prif Gwnstabl yn Croesawu Gŵr o Sir Gâr i’w Brif Dîm

Published

on

Mae croeso cynnes: (Ch- Dde) Mark Collins, Richard Lewis, Darren Davies)

D​DOE cyhoeddodd Heddlu Dyfed-Powys y Prif Gwnstabl Cynorthwyol (PGC) Richard Lewis yn aelod diweddaraf eu Tîm Prif Swyddogion (ar ddydd Llun, Ebrill 16).

Mae Richard, sy’n Gymro Cymraeg o Sir Gaerfyrddin, wedi codi drwy’r rhengoedd ers ymuno â’r heddlu fel Cwnstabl 18 mlynedd yn ôl (yn 2000), ac y mae wedi gweithio fel swyddog heddlu lifrog ar draws Sir Gaerfyrddin, Ceredigion, Sir Benfro a Phowys.

Meddai’r PGC Richard Lewis: “Mae’n anrhydedd gen i gael fy mhenodi’n Brif Gwnstabl Cynorthwyol yn fy heddlu cartref.

“Rwy’n byw yn lleol ac mae gen i deulu yma, felly y mae’n bwysicach fyth i mi fy mod yn gwneud y gorau y gallaf i wasanaethu cymuned Dyfed-Powys.”

Daw ei benodiad ym mlwyddyn dathlu hanner canmlwyddiant Heddlu Dyfed-Powys, pan welir yr heddlu dan arweiniad Tîm Prif Swyddogion sydd ar y cyd â dros 50 mlynedd o wasanaeth yn Heddlu Dyfed-Powys. Mae ganddynt 80 mlynedd o brofiad yn plismona ar draws y DU.

Parhaodd: “Mae cymaint o waith da’n digwydd ar draws yr heddlu i gadw pobl yn ddiogel – rwy’n edrych ymlaen at adeiladu ar hwn fel aelod o’r Tîm Prif Swyddogion, wrth i ni anelu at ddod yn heddlu rhagorol.

“Hoffwn ddiolch i’r Prif Gwnstabl a’r Dirprwy Prif Gwnstabl am y cyfle anhygoel hwn.”

Yn 2010 treuliodd y PGC Lewis chwe mis ar Fulbright – rhaglen addysgol glodfawr – ym Mhrifysgol Talaith Pensylfania ac Adran Heddlu Efrog Newydd, lle bu’n astudio’r defnydd o daser yn UDA. Y mae hefyd yn astudio ar gyfer PhD mewn plismona cudd.

Meddai’r Prif Gwnstabl Mark Collins: “Rydw i wrth fy modd yn dyrchafu Richard i rôl y PGC. Daw â chyfoeth o brofiad o wasanaethu ein cymunedau lleol.

“Y mae’n gaffaeliad i Dîm y Prif Swyddogion. Gyda’i egni a’i ymroddiad ef does gen i ddim amheuaeth na fyddwn yn parhau ar daith gwelliant yr heddlu.”

Bydd Richard yn cychwyn yn swyddogol yn ei swydd ar Ebrill 22, 2018. Bydd yn dod yn arweinydd Cymru gyfan ar gyfer Swyddogion Cymunedol yr Heddlu (SCCH).

Continue Reading

Cymraeg

Cyllid ychwanegol i gynorthwyo Mudiad Meithrin

Published

on

Rwyf wrth fy modd felly yn cyhoeddi’r cyllid ychwanegol hwn: Meddai Eluned Morgan

DYFARNWYD miliwn o bunnoedd y flwyddyn yn ychwanegol dros y ddwy flynedd nesaf i Fudiad Meithrin, i gynorthwyo’r sefydliad i feithrin gallu ychwanegol a chyfrannu tuag at sicrhau miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050.

Dydd Llun Ebrill 16 fe ymwelodd Gweinidog y Gymraeg a Dysgu Gydol Oes, Eluned Morgan a Chylch Meithrin Pont-y-pwl i glywed mwy am y gwaith gan Dr Gwenllian Lansdown Davies, Prif Weithredwr Mudiad Meithrin.

Bydd y sefydliad yn cael £3.031 miliwn y flwyddyn am y ddwy flwyddyn ariannol nesaf. Mae hyn yn cynnwys £2.031 miliwn o gyllid blynyddol a £1 miliwn y flwyddyn yn ychwanegol yn rhan o’r fargen rhwng Plaid Cymru a Llywodraeth Cymru ynglyn â’r gyllideb.

Bydd y cyllid ychwanegol yn caniatáu i Fudiad Meithrin:

  • gynnig cymorth ychwanegol i sefydlu lleoliadau newydd mewn mannau â blaenoriaeth ledled Cymru lle nad oes digon o ddarpariaeth cyfrwng Cymraeg
  • datblygu modelau gwahanol ar gyfer cylchoedd meithrin newydd
  • cryfhau strwythurau rhanbarthol a chenedlaethol Mudiad Meithrin i gefnogi’r cynnydd yn nifer yr aelodau.

Fel rhan o’r gwaith hwn mae Torfaen wedi’i adnabod fel un o’r ardaloedd blaenoriaeth ar gyfer datblygu darpariaeth newydd. Mae Mudiad Meithrin yn gweithio yn agos gydag awdurdodau lleol a phartneriaid eraill i sicrhau bod y lleoedd ychwanegol fydd yn cael eu datblygu dros y blynyddoedd nesaf yn cael eu targedu yn effeithiol a galluogi cymaint o blant a phosib i gychwyn ar y daith i ddwyieithrwydd.

Meddai Gweinidog y Gymraeg a Dysgu Gydol Oes, Eluned Morgan, wrth gyhoeddi’r cyllid: “Mae miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050 yn darged uchelgeisiol iawn. Mae addysg, ac addysg y blynyddoedd cynnar yn arbennig, yn allweddol yn hyn o beth a dyna pam yr ydym wedi gosod targedau i ehangu darpariaeth cyfrwng Cymraeg trwy sefydlu 40 o gylchoedd meithrin Cymraeg ychwanegol erbyn 2021 a 150 o gylchoedd meithrin Cymraeg ychwanegol dros y degawd sydd i ddod.

“Gan mai Mudiad Meithrin yw’r arbenigwr ym maes gofal plant ac addysg y blynyddoedd cynnar yn y Gymraeg, mae gan y sefydliad gyfraniad hollbwysig i’w wneud. Rwyf wrth fy modd felly yn cyhoeddi’r cyllid ychwanegol hwn i’w gynorthwyo i gyfrannu at y targed.”

Meddai Dr Gwenllian Lansdown Davies, Prif Weithredwr Mudiad Meithrin: “Bydd buddsoddiad ariannol ychwanegol Llywodraeth Cymru yn galluogi Mudiad Meithrin i sicrhau agor Cylchoedd Meithrin a Ti a Fi o’r newydd er mwyn cyfrannu at dargedau uchelgeisiol strategaeth iaith ‘Cymraeg 2050’. Mae’r berthynas rhwng cynnydd yr iaith a gofal plant yn allweddol i lwyddiant y cynllun hwn.”

Continue Reading

Popular This Week