Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Archifau Cymru yn elwa o gyllid partneriaeth

Published

on

Florrie Hamer: Mae’r casgliad yn cynnwys dogfennau, cofiannau, llythyrau, ffotograffau ac effemera

ER MWYN helpu i gynnal gwaith cadwraeth ar eitemau bregus ac sydd wedi’u difrodi yn eu casgliadau, bydd gwasanaethau archifau Caerdydd a Cheredigion yn derbyn dros £12,000 o ganlyniad i bartneriaeth rhwng Llywodraeth Cymru a’r Ymddiriedolaeth Cadwraeth Llawysgrifau Genedlaethol (NMCT).

Mae’r cyllid yn cael ei ddyrannu i ddiogelu eitemau sy’n cael eu cadw ar hyn o bryd. Ychydig sy’n cael eu trafod oherwydd eu cyflwr bregus, ond bydd y gwaith yn eu gwneud yn llawer mwy hygyrch i fyfyrwyr, ymchwilwyr a defnyddwyr lleol.

Mae oddeutu £2900 yn cael ei ddyrannu i Brifysgol Caerdydd i ddiogelu ysgrifau Edward Thomas (1878-1917), un o feirdd Prydeinig mwyaf arwyddocaol y Rhyfel Byd Cyntaf.

Bydd yr arian yn caniatáu i set o lawysgrifau a nodiaduron personol iawn, sy’n disgrifio dull artistig Edward Thomas, gael eu diogelu.

Bydd y gwaith yn caniatáu i’r llawysgrifau a’r nodiaduron hyn gael eu rhannu â chynulleidfaoedd ac ymchwilwyr trwy’r byd. Mae’n cyd-fynd â chynhadledd sy’n cael ei chynnal eleni gan Brifysgol Caerdydd i gofio canmlwyddiant marw Edward Thomas.

Bydd oddeutu £9200 yn cael ei ddyrannu i Archifau Ceredigion i ddiogelu’r ‘Florrie Hamer Papers’.

Mae’r casgliad yn cynnwys dogfennau, cofiannau, llythyrau, ffotograffau ac effemera Flora Hamer (1903 – 1994) a oedd yn ferch i weithwyr ystâd ac yn gymdeithes.

Gweithiodd Flora â thri theulu mawr lleol, gan gynnwys Yr Arglwydd Ystwyth o Danybwlch, y teulu Pryse o Ogerddan a’r teulu Powell o Nanteos. Roedd ei pherthynas unigryw gyda’r bonedd Seisnigaidd yn yr ardal mor Gymreig hon yn ddrws iddi at ffordd o fyw a oedd eisoes wedi dechrau ei ddirywiad anochel.

Mae’r casgliad yn arwyddocaol gan ei fod mor brin. Mae’n ficrocosm o ryfeddod cenedlaethol, yn fyfyrdod ar ddiwrnodau olaf ffordd o fyw a oedd wedi parhau am gannoedd o flynyddoedd. Bydd y gwaith cadwraeth yn cynnal ac yn diogelu’r eitemau, gan gadw cymaint o’u cymeriad gwreiddiol â phosib.

Dywedodd Ysgrifennydd yr Economi, Ken Skates: “Rwy’n ddiolchgar i Ymddiriedolwyr NMCT am eu cefnogaeth barhaus i brosiectau cadwraeth archifau Cymru. Ers 2008 rydym wedi ail-ddarganfod casgliadau ardderchog ac wedi caniatáu mynediad atynt. Nid yw eleni’n eithriad gan y byddwn yn dechrau gwaith cadwraeth ar ddau gasgliad; nodiaduron Edward Thomas, un o feirdd mwyaf arwyddocaol y Rhyfel Byd Cyntaf, a’r casgliad unigryw o ddeunydd a gasglwyd gan Florrie Hamer sydd yng ngofal Archifau Ceredigion ac sy’n darparu cipolwg hyfryd o oes a fu.”

Ers 2008, mae’r NMCT, mewn partneriaeth â Llywodraeth Cymru, wedi cefnogi 37 o brosiectau ac wedi gwneud gwaith cadwraeth ar eitemau a chasgliadau sydd o bwys cenedlaethol a rhyngwladol mewn archifau ledled Cymru. Mae’r eitemau’n cynnwys llythyrau o ffosydd y Rhyfel Byd Cyntaf, Achau Teuluol a mapiau hanesyddol.

Bydd y gwaith cadwraeth yn gwella mynediad at yr eitemau unwaith y byddant mewn cyflwr sefydlog, gallant gael eu hastudio, eu trin a’u digideiddio’n ddiogel, ac o ganlyniad, eu darparu i gynulleidfaoedd ehangach dros y we.

Dywedodd yr Arglwydd Egremont, Cadeirydd yr Ymddiriedolaeth Cadwraeth Llawysgrifau Genedlaethol: “Rydym yn falch bod gwaith NMCT ar y cyd â Llywodraeth Cymru wedi arwain at gefnogi mwy o brosiectau cadwraeth o safon yng Nghymru. Rydym hefyd yn ddiolchgar i Ymddiriedolaeth Colwinston am eu cefnogaeth gyda’r prosiectau hyn. Diolch i bartneriaeth NMCT â Llywodraeth Cymru, rydym wedi dyfarnu dros £200,000 o grantiau ers 2008. Mae’r grantiau hyn yn sicrhau bod cannoedd o fapiau, llawysgrifau, papurau a chasgliadau arwyddocaol yn cael eu cadw a’u gwneud yn hygyrch – cyfraniad pwysig at ddiogelu hanes Cymru.”

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Cymraeg

Plufio tyrcwn, Hywel Gwynfryn a menyn mewn peiriant golchi…

Published

on

Clin Lan y Archif S4C: Beth arall mae Elis James wedi'i weld?

MAE ELIS JAMES wedi bod yn loetran ‘rownd y bac’ yn S4C, ble mae hen dapiau’r archif yn cael eu taflu. Wrth dyrchu at ei benelin yn y sgip, mae e wedi dod o hyd i ambell classic i’w rhannu gyda’r byd yn y gyfres newydd Elis James: Cic Lan yr Archif.

O wneud menyn mewn peiriant golchi, i dechnoleg ddiweddaraf ffonau symudol maint bricsen, mae Elis wedi dod o hyd i’r pethe rhyfeddaf wrth dwrio drwy archif S4C, BBC Cymru a HTV.

Technoleg sy’n cael sylw yn y bennod gynta’ ar nos Fercher, 25 Ebrill, ond does dim byd – o ffermio i chwaraeon – na neb, y tu hwnt i’w hiwmor, gan gynnwys yr Eisteddfod.

Meddai Elis, “Wrth edrych ar raglenni technoleg, ti’n chwerthin ar faint y ffonau symudol a gweld pobl yn rhyfeddu at dechnoleg oedd yn mynd i newid y byd yn 1985. Ti’n sylwi nawr fod neb wedi prynu nhw; fel y ddyfais i osgoi cheque fraud. Sa’i wedi ysgrifennu siec ers pymtheg mlynedd!

“Ti jyst yn edrych ar y rhaglenni, ac maen nhw i gyd yn addo mai fel hyn y byddwn ni’n byw yn y flwyddyn 2000. Ac, fel rhywun wnaeth fyw drwy’r flwyddyn 2000, sa’ i’n gwybod amdanoch chi, ond doedd dim fax machine symudol gyda fi!”

Mae’r gyfres wedi rhoi cyfle i Elis ehangu ei obsesiwn gyda Hywel Gwynfryn – “trysor cenedlaethol a genius” yn ôl Elis, gan fanteisio ar y cyfle i dynnu coes hefyd. A bydd ambell eicon arall, gan gynnwys Arfon Haines Davies a Sulwyn Thomas, yn cael y driniaeth ‘cic lan yr archif’ gan Elis hefyd, a hynny ar ffurf clipiau a sgetsys.

“Fi’n meddwl bod Hywel Gwynfryn yn drysor cenedlaethol,” meddai Elis. “Mae’n gweithio ar lefel hollol wahanol i bawb arall, achos wnaeth e gymaint o raglenni gwahanol. Oedd e fel utility player. Oedd S4C jyst yn towlu Hywel mewn a doedd e byth yn achwyn, byth yn conan. Ac mae e wastad yn fodlon gwneud pethau peryglus a gwneud ffŵl o’i hunan.”

Awydd Elis i ddarganfod mwy amdanom ni’r Cymry yw’r sbardun y tu ôl i’r gyfres. A drwy ddefnyddio’r archif mae e wedi creu darlun o hanner canrif o fywyd yng Nghymru, o’r digri’ i’r hollol absẃrd! Ac mae un clip wedi’i leoli yn ei filltir sgwâr ei hun yn sefyll allan fel darlun da o’r 1960au.

“Ges i real syndod faint mae bywyd wedi newid dros yr hanner canrif ddiwetha’,” meddai Elis. “Dychmygwch y 60au; Mae’r Beatles newydd ryddhau Sgt. Pepper, Bob Dylan wedi mynd yn drydanol, mae’n Summer of Love ym Mhrydain – ac mae pobol mewn clwb yng Nghroesyceiliog ger Caerfyrddin yn cwrdd i blufio tyrcwn! Ti’n sylwi cyn lleied o adloniant oedd i’w gael yng nghefn gwlad Cymru!”

Continue Reading

Cymraeg

Prif Gwnstabl yn Croesawu Gŵr o Sir Gâr i’w Brif Dîm

Published

on

Mae croeso cynnes: (Ch- Dde) Mark Collins, Richard Lewis, Darren Davies)

D​DOE cyhoeddodd Heddlu Dyfed-Powys y Prif Gwnstabl Cynorthwyol (PGC) Richard Lewis yn aelod diweddaraf eu Tîm Prif Swyddogion (ar ddydd Llun, Ebrill 16).

Mae Richard, sy’n Gymro Cymraeg o Sir Gaerfyrddin, wedi codi drwy’r rhengoedd ers ymuno â’r heddlu fel Cwnstabl 18 mlynedd yn ôl (yn 2000), ac y mae wedi gweithio fel swyddog heddlu lifrog ar draws Sir Gaerfyrddin, Ceredigion, Sir Benfro a Phowys.

Meddai’r PGC Richard Lewis: “Mae’n anrhydedd gen i gael fy mhenodi’n Brif Gwnstabl Cynorthwyol yn fy heddlu cartref.

“Rwy’n byw yn lleol ac mae gen i deulu yma, felly y mae’n bwysicach fyth i mi fy mod yn gwneud y gorau y gallaf i wasanaethu cymuned Dyfed-Powys.”

Daw ei benodiad ym mlwyddyn dathlu hanner canmlwyddiant Heddlu Dyfed-Powys, pan welir yr heddlu dan arweiniad Tîm Prif Swyddogion sydd ar y cyd â dros 50 mlynedd o wasanaeth yn Heddlu Dyfed-Powys. Mae ganddynt 80 mlynedd o brofiad yn plismona ar draws y DU.

Parhaodd: “Mae cymaint o waith da’n digwydd ar draws yr heddlu i gadw pobl yn ddiogel – rwy’n edrych ymlaen at adeiladu ar hwn fel aelod o’r Tîm Prif Swyddogion, wrth i ni anelu at ddod yn heddlu rhagorol.

“Hoffwn ddiolch i’r Prif Gwnstabl a’r Dirprwy Prif Gwnstabl am y cyfle anhygoel hwn.”

Yn 2010 treuliodd y PGC Lewis chwe mis ar Fulbright – rhaglen addysgol glodfawr – ym Mhrifysgol Talaith Pensylfania ac Adran Heddlu Efrog Newydd, lle bu’n astudio’r defnydd o daser yn UDA. Y mae hefyd yn astudio ar gyfer PhD mewn plismona cudd.

Meddai’r Prif Gwnstabl Mark Collins: “Rydw i wrth fy modd yn dyrchafu Richard i rôl y PGC. Daw â chyfoeth o brofiad o wasanaethu ein cymunedau lleol.

“Y mae’n gaffaeliad i Dîm y Prif Swyddogion. Gyda’i egni a’i ymroddiad ef does gen i ddim amheuaeth na fyddwn yn parhau ar daith gwelliant yr heddlu.”

Bydd Richard yn cychwyn yn swyddogol yn ei swydd ar Ebrill 22, 2018. Bydd yn dod yn arweinydd Cymru gyfan ar gyfer Swyddogion Cymunedol yr Heddlu (SCCH).

Continue Reading

Cymraeg

Cyllid ychwanegol i gynorthwyo Mudiad Meithrin

Published

on

Rwyf wrth fy modd felly yn cyhoeddi’r cyllid ychwanegol hwn: Meddai Eluned Morgan

DYFARNWYD miliwn o bunnoedd y flwyddyn yn ychwanegol dros y ddwy flynedd nesaf i Fudiad Meithrin, i gynorthwyo’r sefydliad i feithrin gallu ychwanegol a chyfrannu tuag at sicrhau miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050.

Dydd Llun Ebrill 16 fe ymwelodd Gweinidog y Gymraeg a Dysgu Gydol Oes, Eluned Morgan a Chylch Meithrin Pont-y-pwl i glywed mwy am y gwaith gan Dr Gwenllian Lansdown Davies, Prif Weithredwr Mudiad Meithrin.

Bydd y sefydliad yn cael £3.031 miliwn y flwyddyn am y ddwy flwyddyn ariannol nesaf. Mae hyn yn cynnwys £2.031 miliwn o gyllid blynyddol a £1 miliwn y flwyddyn yn ychwanegol yn rhan o’r fargen rhwng Plaid Cymru a Llywodraeth Cymru ynglyn â’r gyllideb.

Bydd y cyllid ychwanegol yn caniatáu i Fudiad Meithrin:

  • gynnig cymorth ychwanegol i sefydlu lleoliadau newydd mewn mannau â blaenoriaeth ledled Cymru lle nad oes digon o ddarpariaeth cyfrwng Cymraeg
  • datblygu modelau gwahanol ar gyfer cylchoedd meithrin newydd
  • cryfhau strwythurau rhanbarthol a chenedlaethol Mudiad Meithrin i gefnogi’r cynnydd yn nifer yr aelodau.

Fel rhan o’r gwaith hwn mae Torfaen wedi’i adnabod fel un o’r ardaloedd blaenoriaeth ar gyfer datblygu darpariaeth newydd. Mae Mudiad Meithrin yn gweithio yn agos gydag awdurdodau lleol a phartneriaid eraill i sicrhau bod y lleoedd ychwanegol fydd yn cael eu datblygu dros y blynyddoedd nesaf yn cael eu targedu yn effeithiol a galluogi cymaint o blant a phosib i gychwyn ar y daith i ddwyieithrwydd.

Meddai Gweinidog y Gymraeg a Dysgu Gydol Oes, Eluned Morgan, wrth gyhoeddi’r cyllid: “Mae miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050 yn darged uchelgeisiol iawn. Mae addysg, ac addysg y blynyddoedd cynnar yn arbennig, yn allweddol yn hyn o beth a dyna pam yr ydym wedi gosod targedau i ehangu darpariaeth cyfrwng Cymraeg trwy sefydlu 40 o gylchoedd meithrin Cymraeg ychwanegol erbyn 2021 a 150 o gylchoedd meithrin Cymraeg ychwanegol dros y degawd sydd i ddod.

“Gan mai Mudiad Meithrin yw’r arbenigwr ym maes gofal plant ac addysg y blynyddoedd cynnar yn y Gymraeg, mae gan y sefydliad gyfraniad hollbwysig i’w wneud. Rwyf wrth fy modd felly yn cyhoeddi’r cyllid ychwanegol hwn i’w gynorthwyo i gyfrannu at y targed.”

Meddai Dr Gwenllian Lansdown Davies, Prif Weithredwr Mudiad Meithrin: “Bydd buddsoddiad ariannol ychwanegol Llywodraeth Cymru yn galluogi Mudiad Meithrin i sicrhau agor Cylchoedd Meithrin a Ti a Fi o’r newydd er mwyn cyfrannu at dargedau uchelgeisiol strategaeth iaith ‘Cymraeg 2050’. Mae’r berthynas rhwng cynnydd yr iaith a gofal plant yn allweddol i lwyddiant y cynllun hwn.”

Continue Reading

Popular This Week