Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Cyhoeddi ‘geiriadur’ o Enwau Lleoedd Cymru

Published

on

'Un gam o’r ffordd': Dai Lloyd, AC

BYDD RHESTR gynhwysfawr o enwau lleoedd Cymru yn cael ei chyhoeddi gan Gomisiynydd y Gymraeg ar 20 Mehefin, fydd yn cynnig sillafiad safonol ar gyfer enwau pentrefi, trefi a dinasoedd yng Nghymru.

Mae’r rhestr, fydd ar gael ar-lein ar wefan Comisiynydd y Gymraeg, yn cael ei disgrifio fel ‘geiriadur’ i wirio sut i sillafu enwau lleoedd. Mae bron i 3,000 o enwau ar y rhestr, ac mae’n ffrwyth blynyddoedd o waith ymchwil ac ymgynghori yn y maes.

Yn ystod wythnos Eisteddfod yr Urdd eleni bu’r Comisiynydd yn gofyn i ymwelwyr brofi’r rhestr ddigidol ar ei stondin. Erbyn diwedd yr wythnos roedd dros 750 o binnau wedi eu rhoi ar y map yn nodi fod enw tref neu bentref wedi ei wirio ac mae unrhyw enwau oedd yn ymddangos ‘ar goll’ wrthi’n cael eu hychwanegu at y rhestr.

Dywedodd Comisiynydd y Gymraeg, Meri Huws, “Rydym yn hynod o falch ein bod bellach mewn sefyllfa i gyhoeddi rhestr safonol o enwau lleoedd yng Nghymru. Mae’r digwyddiad hwn yn benllanw blynyddoedd o waith ymchwil gan ein tîm bychan o fewn Comisiynydd y Gymraeg mewn ymgynghoriad â phanel o arbenigwyr ar enwau lleoedd. Rydym yn ddiolchgar iawn i’r arbenigwyr hyn am eu cyfraniad anhepgor at y prosiect hwn yn sicrhau bod sail gadarn i bob un o’r argymhellion.

“Mae gan lawer ohonom farn bersonol am sut i ysgrifennu enwau lleoedd yn ein milltir sgwâr ac mae’n bosibl na fydd pawb yn cytuno â phob argymhelliad ar y rhestr. Nid gorfodi yw ein bwriad, ond yn hytrach argymell, a cheisio sicrhau bod cysondeb yn y modd yr ydym yn sillafu enwau lleoedd yng Nghymru mewn cyd-destunau swyddogol.”

Un o’r sefydliadau sydd eisoes wedi cyhoeddi y byddant yn gwneud defnydd o’r rhestr newydd yw’r Arolwg Ordnans.

Yn ôl Pam Whitham, Rheolwr Perthnasau’r Arolwg Ordnans, “Mae gennym bartneriaeth werthfawr â swyddfa Comisiynydd y Gymraeg, ac maen nhw wedi chwarae rôl allweddol wrth i ni ddatblygu ein Polisi Enwi Cymraeg a sicrhau cysondeb o ran enwau lleoedd yng Nghymru yn ein holl gynnyrch. Rydym yn falch iawn o fod yn parhau i weithio â’r Comisiynydd ac yn croesawu’r rhestr hon fel adnodd gwerthfawr i ddiffinio enwau lleoedd yng Nghymru.”

Bydd y rhestr yn cael ei lansio mewn digwyddiad ym Mae Caerdydd, dan nawdd Dr Dai Lloyd AC. Gwnaeth Dr Dai Lloyd ymgais ym Mawrth 2017 i gyflwyno mesur fyddai’n diogelu enwau lleoedd yng Nghymru, ond pleidleisiodd y Cynulliad yn erbyn y cynnig ar y pryd.

Dywedodd Dr Lloyd, “Mae rhoi’r enwau ar gof a chadw ar restr fel hon yn mynd gam o’r ffordd at sicrhau bod y ffurfiau safonol yn cael eu cofnodi a’u parchu. Er mwyn gwirioneddol ddiogelu’r enwau lleoedd, a sicrhau na ddaw enwau eraill i gymryd eu lle’n fympwyol, credaf bod angen statws cyfreithiol i’r rhestr hon, fel sydd wedi digwydd mewn nifer o wledydd eraill.”

Wrth safoni enwau lleoedd, mae’r panel o arbenigwyr wedi bod yn dilyn canllawiau pendant. Maent yn talu sylw i ynganiad a tharddiad yn ogystal â defnydd lleol a defnydd hanesyddol o’r enw.

Mae Dr Dylan Foster Evans o Brifysgol Caerdydd yn aelod o’r panel. Dywedodd, “Mae enwau lleoedd yn rhan o’n treftadaeth a’n hunaniaeth – dyna pam y mae cymaint ohonom â diddordeb byw ynddynt. Dim ond yn yr ugeinfed ganrif y cafodd system sillafu’r Gymraeg ei safoni’n drylwyr. Bu enwau lleoedd yn araf deg yn dilyn y drefn honno: mae sillafiad megis Caernarvon yn edrych yn Seisnig a dieithr inni heddiw, ond dyna’r ffurf sydd ar gadair Eisteddfod Genedlaethol 1935!

“Nid mater du a gwyn yw sillafu enwau lleoedd, ac nid pawb a fydd yn cytuno â phob argymhelliad. Ond mae cytuno ar ffurfiau safonol mewn cronfa fel hon yn rhywbeth hanfodol os yw’r Gymraeg i fod yn iaith fodern ac addas ar gyfer yr oes ddigidol sydd ohoni.”

Bydd y rhestr ar gael i’w chwilio a’i lawrlwytho o dan drwydded agored ar wefan Comisiynydd y Gymraeg: https://bit.ly/2tjAvOG.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Cymraeg

Addunedau diogelwch cymunedol wrth i fyfyrwyr ddychwelyd i Aberystwyth

Published

on

Mae Prifysgol Aberystwyth wedi lansio pump ‘adduned gymunedol’ fel rhan o’i chynlluniau i sicrhau diogelwch myfyrwyr, staff a’r gymuned ehangach wrth iddi baratoi i groesawu myfyrwyr yn ôl yn ddiweddarach y mis hwn.

Mae addunedau’r Brifysgol yn nodi pum pwynt i fyfyrwyr, staff a chymuned ehangach y dref. Y pum pwynt yw:

Cadw arferion glendid da – golchi’n dwylo’n rheolaidd
Cadw’n pellter – dilyn y canllawiau
Gwybod pwy sy’n gwmni i ni – mae profi ac olrhain cysylltiadau yn achub bywydau
Gwarchod y rhai sydd o’n cwmpas – gwisgo gorchudd wyneb os gofynnir i ni
Parchu’n gilydd – bod yn garedig

Daw’r addunedau ar ben mesurau diogelwch cynhwysfawr mae’r Brifysgol eisoes wedi eu cyflwyno.

Mae’r rhain yn cynnwys cyflwyno systemau un ffordd, newid cynllun ystafelloedd dosbarth ac arwyddion, yn ogystal â threfniadau glanhau a hylendid gwell gan gynnwys darparu gorsafoedd hylif diheintio dwylo a glanhau rheolaidd o arwynebau sy’n cael eu cyffwrdd yn aml.

Yn ogystal, mae’r Brifysgol wedi ail-strwythuro’i hamserlen ddysgu er mwyn cefnogi ymbellhau cymdeithasol, ac olrhain cysylltiadau mewn cydweithrediad â’r cyngor a’r bwrdd iechyd lleol, ac yn disgwyl i holl staff, myfyrwyr ac ymwelwyr wisgo gorchudd wyneb tra dan do ar holl safleoedd y Brifysgol.

Dywedodd Is-Ganghellor Prifysgol Aberystwyth, Elizabeth Treasure: “Wrth i ni ddod â dysgu yn ôl i’r campws ym mis Medi, ein blaenoriaeth yw sicrhau lles a diogelwch ein myfyrwyr, staff a’r gymuned ehangach. Mae’r Brifysgol wedi bod yn gweithio’n galed iawn ers sawl mis i addasu ein campws a’n gweithgareddau yn sgil y pandemig byd-eang. Mae’r mesurau cynhwysfawr yn cynnwys glanhau ychwanegol, sicrhau ymbellhau cymdeithasol, olrhain cysylltiadau a disgwyl i bawb wisgo gorchudd wyneb dan do ar safleoedd y Brifysgol. Cyflwynwyd yr addasiadau wedi i ni gynnal rhaglen eang o asesiadau risg er mwyn adnabod a lliniaru risgiau.

“Mae’r trefniadau manwl hyn wedi cael eu datblygu mewn cydweithrediad agos gyda chynrychiolwyr Undeb y Myfyrwyr ynghyd â thrafodaethau gyda Chyngor Sir Ceredigion, Bwrdd Iechyd Hywel Dda, Llywodraeth Cymru a rhanddeiliaid ar draws y DU. Ers dechrau’r pandemig presennol, mae diogelwch wedi bod ar flaen ein meddylia a bydd yn parhau felly am y flwyddyn academaidd newydd.”

Mae’r ymrwymiadau newydd wedi cael eu cefnogi gan Arweinydd Cyngor Sir Ceredigion, cynrychiolwyr Undeb y Myfyrwyr, a Maer Aberystwyth.

Dywedodd Y Cynghorydd Ellen ap Gwynn, Arweinydd Cyngor Sir Ceredigion: “Mae Cyngor Sir Ceredigion wedi bod yn gweithio’n agos gyda Phrifysgol Aberystwyth dros y misoedd diwethaf i sicrhau bod trefniadau ar waith i groesawu myfyrwyr yn ôl i’r Sir yn ddiogel. Rydym yn cefnogi’r amrywiaeth o fesurau diogelwch y mae Prifysgol Aberystwyth wedi’u rhoi ar waith yn ogystal â’r ‘addewidion cymunedol’ er mwyn i’r myfyrwyr ddychwelyd a dod yn rhan o’r gymuned yn Aberystwyth unwaith eto. Byddwn yn parhau i weithio’n agos gyda Phrifysgol Aberystwyth dros y misoedd nesaf i sicrhau diogelwch y myfyrwyr a diogelwch y gymuned leol.”

Ategodd Charlie Kingsbury, Maer Tref Aberystwyth: “Rwy’n hynod o ddiolchgar i’r gwaith caled mae’r Brifysgol wedi’i wneud i sicrhau bod myfyrwyr yn dychwelyd yn ddiogel i Aberystwyth. Mae mesurau synhwyrol, sydd yn ymwybodol o risg yn hanfodol wrth i ni groesawu myfyrwyr yn ôl, ac mae gen i bob hyder yn ymrwymiad y Brifysgol i gefnogi iechyd cymuned Aberystwyth.”

Dywedodd Nate Pidcock, Llywydd Undeb Myfyrwyr Aberystwyth; “Mae’r ymrwymiadau hyn yn rhan bwysig o becyn o addasiadau sydd yn cael eu gwneud yn sgil y pandemig. Gyda myfyrwyr yn dychwelyd yn raddol i’r campws, mae’r newidiadau hyn yn mynd i fod yn rhywbeth newydd i bawb. Rydyn ni’n mynd i wneud ein gorau glas, ochr yn ochr â phartneriaid eraill, i sicrhau bod myfyrwyr yn ymwybodol o’r normal newydd hwn. Rydyn ni i gyd yn mynd i wneud popeth y gallwn ni i weithio gyda’n gilydd er mwyn diogelu holl bobl a chymunedau Aberystwyth a Cheredigion.”

Ers dechrau’r pandemig mae’r Brifysgol wedi bod yn gweithio gydag ystod eang o bartneriaid lleol a chenedlaethol er mwyn cadw nifer yr achosion o’r haint yn isel yng Ngheredigion, gan gynnwys darparu adnoddau i’r bwrdd iechyd lleol a chyflenwi offer diogelwch personol. Mae’r Brifysgol wedi cynllunio ar gyfer dychweliad graddol myfyrwyr y mis hwn, gan gynnwys darpariaeth arbennig ar gyfer myfyrwyr sydd angen hunan-ynysu unwaith y byddant wedi cyrraedd Aberystwyth.

Continue Reading

Cymraeg

Amgueddfa Ceredigion yn derbyn grant Art Fund ar gyfer arddangosfa Cwiltiau Cymreig: Edau Bywyd

Published

on

Diolch i grant ‘Ymateb ac Ailddychmygu’ yr Art Fund, bydd cwilt digidol arloesol yn cael ei greu ar gyfer arddangosfa gwiltiau a fydd yn croesawu ymwelwyr yn ôl i Amgueddfa Ceredigion. Y cwilt fydd yr arddangosyn cyntaf a fydd ar gael yn ddigidol ar gyfer ymwelwyr sydd ddim yn gallu dod i’r Amgueddfa yn gorfforol.

Dywedodd Carrie Canham, Curadur Amgueddfa Ceredigion: “Mae’r amgueddfa wrth ei bodd yn derbyn y grant hwn. Bydd y cwilt digidol yn cofnodi profiadau pobl Ceredigion yn ystod pandemig COVID-19. Hefyd bydd y prosiect yn rhoi cyfle inni ymgynghori â chymunedau ynghylch y ffordd orau o’u gwasanaethu o hyn ymlaen wrth inni ddysgu i fyw gyda’r mesurau a gyflwynwyd i reoli’r haint.”

Bydd yr amgueddfa yn creu dau gwilt ar gyfer yr arddangosfa, y naill yn ffisegol a’r llall yn ddigidol. Gofynnwyd i’r rheiny sydd am gyfrannu anfon ffotograffau, darnau sain, ffilmiau, cerddi neu ddarluniau er mwyn gwneud y cwilt digidol gan esbonio pam eu bod wedi anfon y cyfraniad, beth mae’n ei olygu iddyn nhw a beth yw’r stori y tu ôl iddo. Bydd artist yn gweithio gyda chymunedau sydd wedi’u tangynrychioli ar hyn o bryd i sicrhau eu bod yn cael llais hefyd.

Anfonodd Rose Thorn ffotograffau o gwilt i gyd-fynd â’r cwilt digidol. Dywedodd: “Mae haenau o ystyr yn perthyn i’r dyluniad hwn i mi. Mae’r triongl canolog yn nodi’r fasnach gaethwasiaeth sy’n rhan o hanes fy nghyndeidiau. Mae’r mudiad Mae Bywydau Du o Bwys (BLM) wedi ysgogi llawer o bobl dduon i sôn am eu profiadau o hiliaeth yma yn y Deyrnas Unedig. Es ar yr orymdaith yn Aberteifi gyda fy mhartner, Marie Lewis; roedd 150 o bobl yno, a oedd yn galonogol, ond mae llawer o bethau sydd angen eu newid… Mae’r cyfnod clo wedi gwneud imi fyw yn y presennol, wedi fy nghysylltu â’m gorffennol ac wedi gwneud imi feddwl sut yr wyf am fyw yn y dyfodol.”

Bydd proses yr arddangosfa yn ystyried y gwerthoedd yr hoffem eu gadael yn y gorffennol a’r rhai yr hoffem eu cymryd i’n dyfodol newydd, gan godi cwestiynau ymhlith y sawl sy’n cyfrannu a’r ymwelwyr, a hwyluso trafodaeth rhwng gwahanol gymunedau.

Mae’r Amgueddfa yn dal i gasglu cyfraniadau i’r ddau gwilt; y dyddiad cau ar gyfer y clytiau cwilt ffisegol yw’r ail o Hydref a’r dyddiad cau ar gyfer y cwilt digidol yw 27 Tachwedd. Mae’r Amgueddfa am i’r cwiltiau adlewyrchu amrywiaeth eang o brofiadau, yn rhai cadarnhaol a heriol, ledled Ceredigion – o’r rheiny sy’n gweithio ar y rheng flaen i’r rhai sy’n gweithio gartref, o’r rheiny sy’n dysgu sgiliau newydd, i rieni a drodd yn athrawon yn y cartref, o’r cenedlaethau hŷn a ddaeth ynghyd ar-lein i’r bobl ifanc fu’n partïo ar-lein. Gallwch anfon lleisiau, fideos, ffotograffau, barddoniaeth, darluniau, seinweddau, caneuon ac ati at carrie.canham@ceredigion.gov.uk

Mae grantiau ‘Ymateb ac Ailddychmygu’ yr Art Fund yn cynnig arian hyblyg ac ymatebol i fynd i’r afael â’r heriau uniongyrchol sy’n gysylltiedig ag argyfwng Covid-19 ac i ailddychmygu ffyrdd o weithio at y dyfodol. Yn y rownd gyntaf rhoddwyd 18 o grantiau o blith cyfanswm o 114 o geisiadau. Mae’r grantiau, a ddatblygwyd drwy ymgynghori ag amgueddfeydd ac orielau, yn cwrdd ag anghenion mewn pedwar maes blaenoriaeth sef casgliadau, cynulleidfaoedd, maes digidol a gweithlu. Hefyd gallant gefnogi costau sydd ynghlwm ag ailagor, yn ogystal ag ysgogi prosiectau creadigol ac arloesol wrth i sefydliadau geisio ailagor ar sail modelau gweithredu gwahanol iawn.

Bydd grantiau Ymateb ac Ailddychmygu yn darparu £1.5m yn 2020 i gefnogi amgueddfeydd, orielau, tai hanesyddol, llyfrgelloedd ac archifdai, yn ogystal â sefydliadau celfyddydol gweledol nad ydynt wedi’u seilio ar leoliad. Mae’n rhan o becyn cyllid Art Fund gwerth £2m i gefnogi amgueddfeydd drwy’r argyfwng. Y dyddiad cau ar gyfer y rownd nesaf o grantiau Ymateb ac Ailddychmygu yw 17 Awst 2020, a bydd rownd arall, derfynol yn cael ei chynnal yn yr hydref.

Continue Reading

Cymraeg

Atgoffir busnesau lletygarwch Ceredigion o fesurau diogelwch Llywodraeth Cymru

Published

on

Atgoffir bariau, caffis a bwytai yng Ngheredigion nad yw rheolau’r cyfnod clo yn caniatáu i bobl o wahanol aelwydydd estynedig neu ‘swigod cymdeithasol’ gwrdd â’i gilydd er mwyn yfed neu fwyta y tu mewn i’w safleoedd.

Gall pobl o wahanol swigod cymdeithasol gwrdd â’i gilydd yn yr awyr agored, ond dylent gadw at ganllawiau Llywodraeth Cymru o ran cadw pellter cymdeithasol ac aros 2 fetr ar wahân. Mae’n ofynnol i fusnesau barhau i gymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod pobl o wahanol swigod cymdeithasol yn cynnal pellter o 2 fetr, gan gynnwys yn yr awyr agored.

Dim ond am nifer cyfyngedig o resymau y mae’r gyfraith yn caniatáu i bobl o wahanol swigod cymdeithasol gwrdd dan do i wneud rhywbeth gyda’i gilydd. Mae’r rhesymau hyn yn cynnwys gwaith, derbyn cymorth meddygol, gofal plant, a mynychu priodasau, angladdau, neu fannau addoli.

Nid yw’r cyfyngiadau o ran cwrdd dan do yn berthnasol i aelodau o’r un aelwyd, eu gofalwyr, ac aelwydydd estynedig sy’n rhan o’u ‘swigen gymdeithasol’.

Mae dyletswydd gyfreithiol ar fusnesau o hyd i ddarparu gwybodaeth i’r rheini ar eu safle ynghylch sut i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws. Mae Cyngor Sir Ceredigion wedi creu arwyddion i’w defnyddio dan do ac yn yr awyr agored y gall busnesau eu defnyddio i atgoffa cwsmeriaid o’r cyfyngiadau sy’n parhau o ran cwrdd ag eraill dan do. Gwahoddir bariau, caffis a bwytai i ddefnyddio’r arwyddion hyn neu eu hysbysiadau tebyg eu hunain.

Mae busnesau Ceredigion wedi bod yn gwneud popeth o fewn eu gallu i sicrhau bod y sir yn aros yn ddiogel wrth i gyfyngiadau’r cyfnod clo gael eu llacio. Fodd bynnag, gellir cyflwyno hysbysiad cau neu hysbysiad gwella i safleoedd os yw swyddogion gorfodi o’r farn bod hynny’n angenrheidiol ac yn gymesur er mwyn lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws.

Continue Reading

Popular This Week