Connect with us
Advertisement
Advertisement

Uncategorized

John ‘Bwlchllan’ yn ei gwrcwd ar lawr

Published

on


1974 OEDD Y FLWYDDYN. Mis Mai. Gwesty Scotts yng Ngill Airne yng ngorllewin Gweriniaeth Iwerddon oedd y lleoliad. Yr achlysur oedd yr Ŵyl Ban-Geltaidd. Roedd yno rialtwch. Roedd yno sŵn a swae. Roedd hi’n hwyrhau. Clywsom lais dwfn Elfed Lewys yn canu baledi. Clywid offerynne gwerin yn y cefndir. Pwy eisteddai ar lawr yn ei gwrcwd yng nghanol y cyfan yn tynnu ar ei bȋb ond y Dr John Davies.

Eisteddodd tri neu bedwar ohonom o’i amgylch. Cawsom ddarlith fyrfyfyr am hanes Iwerddon. Hoeliwyd ein sylw. Bu rhaid i eraill gamu drosom i fynd heibio gan arllwys eu diodydd arnom. Ond fe’n syfrdanwyd gan y wybodaeth a’r dadansoddi treiddgar. Roedd ‘Bwlchllan’ yn ei elfen a ninne’n wrandawyr eiddgar.

Ble ond yn Iwerddon y gellid cael sefyllfa o’r fath? Wel, yn Neuadd Pantycelyn yn Aberystwyth efalle yn ystod teyrnasiad John fel warden dros 15 mlynedd. Ond y noson honno yn Killarney roedd deng munud yng nghwmni’r athrylith yn ddigon i argyhoeddi’r amheuwr pennaf pa mor bwysig yw hanes i ddiwyllio’r unigolyn.

Pa hanesydd arall fyddai wedi gosod ei hun yn y fath sefyllfa? Pa hanesydd arall fyddai wedi mynychu gŵyl o’r fath? Erbyn bore trannoeth roedd John Davies wedi’i sefydlu ei hun yn arwr ac yn gymeriad yn ein plith. Fel ‘Bwlchllan’ y cyfeiriem ato wedyn. Rhoddai hynny ef ar yr un pedestal â ‘Doshan’, fel y cyfeiriem at Eirwyn Jones, Pontsian. Roedd dawn y cyfarwydd gan y ddau. Bu’r naill yn astudio yng Nghaergrawnt tra broliai’r llall iddo fod yno ar gefn beic.

Pan gyhoeddwyd y gyfrol ‘Hanes Cymru’ yn 1990 dychmygwn Bwlchllan yn traethu ar ei gwrcwd wrth imi ddarllen y 700 o dudalenne. Ni fedraf ddychmygu’r un Cymro twymgalon heb gopi o’r gyfrol ar ei silff. Fe’i cyhoeddwyd yn Gymraeg ac yn Saesneg gan Penguin. Mae’n gyfrol i ymestyn ati o bryd i’w gilydd pe bai dim ond i ryfeddu fod gan y genedl y fath hanes yn ei hawl ei hun. Nid atodiad i’r un genedl arall mohonom. Mae gennym ein cof ein hunain a hwnnw wedi’i groniclo gan Bwlchllan. Mae’r gyfrol yn werth llawer mwy na’r pris o £30 a godwyd amdani.

A nodweddiadol o’r awdur oedd iddo ysgrifennu’r clasur tra ar ei deithie ar draws dinasoedd Ewrop mewn amgylchiade tebyg i Westy’r Scotts yn aml iawn. Nid wrth ddesg mewn llyrfgell lwchlyd ond ar fwrdd mewn clwb nos swnllyd. Roedd y ffeithie ar flaenau ei fysedd a’i gamp oedd eu gosod yn eu cyd-destun gan roi ystyr i’n bodolaeth.

Teithiodd Gymru benbaladr gan sugno’r wlad i’w gyfansoddiad. Ffrwyth yr adnabyddiaeth drylwyr honno oedd y gyfrol ‘Cymru – y 100 lle i’w gweld cyn marw’ a gyhoeddwyd yn 2009. Gwelodd Bwlchllan nhw i gyd. Mae’r gyfrol ar fin cael ei hail-argraffu ar ôl bod mas o brint.

Nodweddiadol o ehangder ei ddiddordebe mewn materion Cymreig oedd ei ymwneud ag ymchwiliad cyhoeddus answyddogol, o dan gadeiryddiaeth yr Arglwydd Gifford, wedi’r achos cynllwynio yn erbyn aelodau o’r Mudiad Gweriniaethol Sosialaidd Cymreig yn Llys y Goron Caerdydd yn 1983. Cofiaf ei holi droeon wrth i’r ymchwiliad fynd yn ei flaen a chael ei atebion yn ddifefl gytbwys.

Dyledus wyf iddo am ei eiriau caredig wrth feirniadu cystadleuaeth llunio pennod gyntaf llyfr crwydro ar y thema o ddilyn un o afonydd Cymru yn Eisteddfod Genedlaethol Môn 1990. Dal heb eu sgrifennu mae gweddill y penodau am Cleddau Ddu. Ar ôl dilyn y nentydd nid euthum ymhellach na Phont Hywel. Ofnwn na fedrwn efelychu joie de vivre llenyddol y beirniad ei hun. Rhaid fydd i mi shiffto fy stwmps gwlei.

Pan ddarlledwyd hunan-bortread ohono ar S4C yn 2013 nid pawb gynhesai at y rhaglen. Nodweddiadol o’r gwrthrych oedd iddo ddewis ymddeol i ardal Grangetown o’r brifddinas yn hytrach nag i un o’r maestrefi goludog. Roedd wrth ei fodd yng nghanol y concrid aml-ddiwylliannol. Dyna oedd ei Gymru fodern. Ond wedyn roedd ei ardd ym Mwlchllan ym mherfeddion Ceredigion.

Wrth derfynu ei gampwaith ysgolheigaidd cyfeiria at gwestiwn yr Athro Gwyn Alf Williams, un arall o’r cewri hanes, pan ofynnodd, ‘pa bryd y bu Cymru?’ Ateb Bwlchllan oedd: ‘Ysgrifennwyd y llyfr hwn yn y ffydd a’r hyder na fu hi eto yn ei llawnder’.

Gyda marwolaeth y Dr John Davies, y gŵr o’r Rhondda, ar Chwefror 15 yn 76 oed, collwyd clamp o Gymro.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Uncategorized

Comisiynydd yn canmol addewidion i fyfyrwyr

Published

on

BYDD myfyrwyr Prifysgol Aberystwyth yn elwa ar ymroddiad newydd i gynnig cyfleoedd a chyfleusterau trwy gyfrwng y Gymraeg, wedi i’r Brifysgol lansio cyfres o addewidion newydd ar 20 Gorffennaf.
Mae ‘Addewidion Aber’ yn nodi wyth ymrwymiad gan y Brifysgol i fyfyrwyr Cymraeg yn ystod eu cwrs. Yn eu plith mae darparu:
– Cyrsiau cyfrwng Cymraeg o bob math ar draws y Brifysgol;
– Llety Cymraeg i fyfyrwyr, gan gynnwys yn Neuadd Pantycelyn ar ei newydd wedd;
– Tiwtor sgiliau academaidd i gynorthwyo myfyrwyr gyda’u hastudiaethau cyfrwng Cymraeg.
Dywedodd Dr Anwen Jones, Dirprwy Is-Ganghellor sydd yn gyfrifol am ddarpariaeth cyfrwng Cymraeg Prifysgol Aberystwyth: “Mae ymestyn cyfleoedd a darpariaeth drwy gyfrwng y Gymraeg yn fater o flaenoriaeth i mi’n bersonol, ac i Brifysgol Aberystwyth fel sefydliad. Rydyn ni am i fyfyrwyr gael y profiad gorau a llawnaf oll drwy gyfrwng y Gymraeg, ac mae’r addewidion hyn yn gam arall ar y ffordd i gyflawni’r uchelgais honno.
“Mae gan y myfyrwyr hawliau cyfreithiol pendant sy’n ymwneud â’r Gymraeg, wrth gwrs, ond rydyn ni am fynd gam ymhellach a chynnig rhagor o wasanaethau a chyfleoedd i ddefnyddio’r Gymraeg yn naturiol, ac fel rhan o’u bywydau academaidd a chymdeithasol.
“Mae dyfnder ein darpariaeth academaidd cyfrwng Cymraeg yn galluogi myfyrwyr i ddilyn cynlluniau gradd cyfan drwy gyfrwng yr iaith. Yn ogystal, rydym yn cynnig profiad cymdeithasol Cymraeg heb ei ail yma.
“Mae hi’n adeg gyffrous iawn yn Aberystwyth wrth i ni baratoi ail-agor drysau Neuadd Pantycelyn i fyfyrwyr unwaith eto. Heb os, dyma gyfle unwaith-mewn-bywyd i’r genhedlaeth nesaf.”
Ychwanegodd Llywydd Undeb Myfyrwyr Cymraeg Aberystwyth (UMCA), Morgan Lewis: “Rydym ni fel Undeb Myfyrwyr Cymraeg Aberystwyth (UMCA) yn ymfalchïo fod y Brifysgol yn mynd gam ymhellach gyda’i hymrwymiadau i fyfyrwyr Cymraeg er mwyn sicrhau y cânt y profiad gorau posibl.
“Mae’n bleser i weld a bod yn rhan o’r addewidion a fydd yn hwyluso a helpu llunio bywydau’r myfyrwyr yn ystod eu cyfnod yma yn Aberystwyth.”
Mae Addewidion Aber yn mynd tu hwnt i ofynion statudol Safonau’r Gymraeg.
Mae Aled Roberts, Comisiynydd y Gymraeg, yn croesawu ac yn canmol y cyhoeddiad, gan ddweud: “Mae gan fyfyrwyr yr hawl i ddefnyddio’r Gymraeg yng ngholegau a phrifysgolion Cymru ers Ebrill 2018, ac mae’n wych fod Prifysgol Aberystwyth wedi mynd gam ymhellach trwy gynnig yr addewidion hyn.
“Felly, fyfyrwyr, mae gennych chi’r hawl ac addewidion pellach gan eich Prifysgol i ddefnyddio’r Gymraeg o ddydd i ddydd. Manteisiwch ar y cyfle, a gadael i’r Gymraeg dreiddio i bob rhan o’ch bywyd yn y brifysgol.”

Continue Reading

Uncategorized

Green Party call for free bus services

Published

on

COUNCILS and political parties in Ceredigion are being urged to unite in a radical initiative to help counter the climate emergency by making the county the first in Britain to offer completely free – and more frequent – bus services.

Backers of the Ceredigion Green Party plan say it would slash carbon emissions and cut air-pollution by drastically reducing the number of cars on Ceredigion’s roads, while stimulating efforts to create a greener economy by making it free, and easy, for workers – especially the lower-paid – to get to and from jobs.

The scheme would follow the example of Dunkirk in northern France, where, a year after public transport was made free, a study has found 85 per cent of residents now use the region’s ticketless buses. Car parks have emptied, and poorer residents say it’s now easier to socialise and take advantage of entertainment and cultural activities. The region has a fleet of environment-friendly express buses running every 10 minutes throughout the day.

Greens want the county council to coordinate efforts to investigate sources of funding for the scheme, which it believes could be a pilot project for other counties.

Green Party election candidate Chris Simpson said:

“Climate emergency declarations by governments and councils often don’t go much beyond words. But here’s a way to make a real difference, and at the same time show that we recognise that efforts to lessen the effects of climate-breakdown, and to stop damage to biodiversity, will mean big changes in the ways our society functions.

“However, the beauty of this scheme is that it doesn’t make things harder but improves our quality of life. The experience of the T-buses in Ceredigion, which are free at weekends, shows how well-used buses are when there’s no charge. Make them free all the time, and frequent, and their popularity will soar, bringing so many climatic, social and economic gains.”

Funding, the party suggests, would come from central and local government and perhaps a levy on other public bodies and companies with substantial numbers of employees.

Dunkirk took its inspiration from Tallinn, Estonia, where public transport is free, and Luxembourg, where bus, train and tram fares are being scrapped as part of an environmental push.

At the same time, Greens are demanding HS2 be abandoned in favour of “a local transport revolution”, warning the planned £88 billion rail line would destroy dozens of ancient woodlands and biodiversity and take, by HS2’s own admission, 120 years to become carbon-neutral. Instead, the party wants decarbonisation focused on electrification of existing lines.

Continue Reading

Uncategorized

Conservative Candidate highlights concerns over large-scale wind farms

Published

on

EARLIER this year, the Welsh Government published its Draft National Development Framework (NDF) setting the direction for development in Wales. Within the NDF there is a section dedicated to ‘Energy’ development.

The Welsh Government are proposing “large scale wind and solar development to be directed towards Priority Areas for Wind and Solar Energy”.

Over a dozen areas have been identified throughout Wales and two of these priority areas cover large sections of Ceredigion.

According to the document, there will be a presumption in favour of “large scale on-shore wind and solar energy development in these areas, and an acceptance of landscape change.”

Amanda Jenner told The Ceredigion Herald: “Like many people, I’m passionate about protecting our environment and I fully recognise the importance of tackling climate change. However, I am seriously concerned about the huge pylons that could be needed to connect the electricity to the grid. These proposals do not consider the impact on the tourism sector!”

“Tourism is highly important to Ceredigion’s economy and it includes many agricultural businesses that have diversified into this sector, a trend that is likely to continue. The Labour run Welsh Government must consider how large-scale energy developments will impact Ceredigion’s tourism industry.”

Decisions on large-scale energy developments will not be made under the usual Local Authority Planning processes. Rather, Welsh Government Ministers in Cardiff will decide whether to approve such developments, under the Developments of National Significance process.

Amanda further added: “The top down nature of these proposals is worrying! The fact that tourism hasn’t been fully taken into account nor the disruption of large areas of peat, which may be hugely important to the ecology of an area, shows just how far removed the Labour run Welsh Government are from us.”

“The considerable additional powers which Welsh Labour Ministers are accruing for themselves, undermine local democracy. At the very least, despite being decided by Ministers in Cardiff, the Welsh Government must ensure thorough local community engagement and consultation. It is essential that there is a clear process and communities must be given ample notice of planning applications, in order to assess the wider implications and impacts on their communities.”

The Conservative Candidate has urged the Labour run Welsh Government to follow the example of the Conservative Government in Westminster and to launch a review in to the impact of wind farms.

Amanda said: “I urge the labour run Welsh Government in Cardiff to follow this sensible decision by the Conservative Government and to launch a similar review in Wales”.

Continue Reading

Popular This Week