Connect with us
Advertisement
Advertisement

Uncategorized

Dirgelwch Dewi Emrys

Published

on

dewi emosSUT DDYN oedd y bardd Dewi Emrys Yr oedd y cwestiwn Gofynnwyd gan y ddrama Dewi Emrys: Cythraul yr Awen ddydd Sul diwethaf ar S4C. Yr oedd y cwestiwn Gofynnwyd gan y ddrama Dewi Emrys: Cythraul yr Awen ddydd Sul diwethaf ar S4C. Mewn rhifyn arbennig o Pethe ar ddydd Mawrth, edrychodd Twm Morys i mewn i leoliad y barddol yn cadeirio enillodd Dewi Emrys 

Galwodd Dewi Emrys (1881- 1952) ei gymeriad yn ‘gerddorfa o gymhlethdod’, ac yn Dewi Emrys: Cythraul yr Awen byddwn yn gweld pam roedd bywyd Dewi mor helbulus. Bydd cyfraniadau gan rai oedd yn adnabod Dewi a chawn glywed eu hargraffiadau nhw o’r bardd oedd yn dod o Gei Newydd yn wreiddiol, ond a symudodd i Sir Benfro pan oedd yn saith oed. Aeth i’r ysgol ym Mhencaer ac Ysgol Ramadeg Jenkins Abergwaun cyn mynd fel prentis newyddiadurwr a chysodwr ar y County Echo yn y dre honno. Ar ôl marwolaeth ei dad, symudodd y teulu i Gaerfyrddin ac aeth Dewi i weithio ar y Carmarthen Journal. Yn1903, fodd bynnag, aeth i Goleg Presbyteraidd a dilyn llwybr ei dad i’r weinidogaeth. Ar ôl y Rhyfel Mawr, ceisiodd Dewi wneud bywoliaeth o’i newyddiaduriaeth drachefn. Er iddo werthu sawl darn i olygyddion Stryd y Fflyd, aeth pethau o chwith iddo, a threuliodd sawl noson dan y sêr ar lannau Tafwys. Cefnodd Cymry Llundain arno, y cyn-bregethwr a oedd erbyn hyn i’w weld yn canu y tu allan i’r eglwysi, a’i gap yn ei ddwylo. Yn 1926, fodd bynnag, daeth tro ar fyd i Dewi, pan enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe gyda chasgliad o gerddi Rhigymau’r Ffordd Fawr. Yn yr un Eisteddfod, enillodd ar gystadleuaeth Darn o Farddoniaeth mewn tafodiaith gyda’r gerdd a fyddai’n dod yn un o’i weithiau mwya adnabyddus, “Pwllderi”. Yn sgil ei lwyddiant, daeth ei wraig i chwilio amdano yn Abertawe, gan fod Dewi heb dalu tuag at gynnal ei deulu ers blynyddoedd. Fel canlyniad bu rhaid i Ddewi roi’r arian a enillwyd yn yr Eisteddfod i Cissie, casglu mwy gan ei ffrindiau, a hyd yn oed rhoi ei goron newydd mewn pawn shop yn Abertawe. Aeth Dewi Emrys ymlaen i ennill y Gadair yn y Genedlaethol bedair gwaith, yn Lerpwl, 1929 (“Dafydd ap Gwilym”), Llanelli, 1930 (“Y Galilead”), Bangor, 1943 (“Cymylau amser”), a Phen-y-bont ar Ogwr 1948, (“Yr alltud”). Mae sawl Cymro wedi galw’r bardd Dewi Emrys yn arwr ac yn gymeriad rhamantaidd. Ond roedd yn gymeriad dadleuol yn ei gyfnod, ac yn dadlau â sawl un. Ond meddai Emyr Llew am Dewi, “Fe oedd gelyn mwyaf ei hunan.” Un person oedd yn adnabod Dewi orau, oedd ei ferch Dwynwen. Mae Dwynwen bellach wedi newid ei henw i Nina Watkins, ac yn byw yn Ne Lloegr. Dywed fod ei magwraeth wedi bod yn gyfnod anodd iddi hi. “Roedd e’n amser trawmatig iawn i mi, a chefais nifer o brofiadau negyddol.” Dyma’r tro cyntaf i Nina Watkins siarad yn agored am ei thad, ac mae’r hyn mae hi’n ei ddweud yn gwrthddweud y fytholeg ramantaidd am Dewi. Cafodd fywyd lliwgar iawn, treuliodd gyfnod fel gweinidog ac fel cardotyn ar hyd strydoedd Llundain, ac roedd yn ferchetwr o fri. Ond yn ôl Nina, “Doedd e ddim yn dad da iawn.” Mae Dewi Emrys: Cythraul yr Awen yn dramateiddio perthynas Dewi gyda dwy fenyw oedd wedi dylanwadu’n enfawr ar Dewi. Y ddwy oedd Dilys Cadwaladr, mam Nina; ac Eluned Phillips, cyfaill Dewi. Bydd Sharon Morgan yn actio Eluned Phillips, a Judith Humphreys yn chwarae Dilys Cadwaladr. Profiad arbennig i Judith Humphreys oedd actio Dilys Cadwaladr, disgrifia Judith, sydd yn byw ym Mhenygroes yn Nyffryn Nantlle, fywyd a phersonoliaeth Dilys fel un “cymleth.” Dywed Judith iddi hi fwyhau dysgu am elfennau o’r cyfnod, ac am hanes bywyd Dilys a Dewi; “Roedd hi’n gyfle gwych i mi ddysgu am hanes y cyfnod, a hanes bardd mawr o’r cyfnod. Roedd hi’n braf i gael perpectif merch ar y cyfan, ac roedd Dilys yn ferch ddeallus, a chlyfar. Roedd hi hefyd yn fraint i gael y cyfle i bortreadu person oedd a sawl elfen i’w phersonoliaeth. Roedd hi’n berson sensitif, trist, dyrys a chymleth.” Roedd Dilys hefyd yn fardd, a hi oedd y ferch gyntaf i ennill y gadair yn Eisteddfod Genedlaethol y Rhyl yn 1953. Ond roedd ei pherthynas hi a Dewi hefyd yn un cymleth yn ôl Judith; “Roedden nhw’n byw yn dlawd iawn. Roedd Dewi yn berson bregus, ac roedd hi eisiau ei achub o, ac edrych ar ei ôl o, a’i helpu gyda’i ansicrwydd . Roedd hi yn edmygu ei allu a’i ddoniau yn fawr.” Roedd Eluned Phillips hefyd wedi gwirioni ar Dewi Emrys yn ôl Sharon Morgan, sy’n portreadu Eluned yn Dewi Emrys: Cythraul yr Awen. “Dwi’n meddwl ei bod hi a Dewi yn gymeriadau tebyg, fel sgwennwyr a hefyd dau o’dd yn casau culni a rhagfarn y ‘sefydliad. Dwi’n meddwl ei bod hi’n ei edmygu fe fel merch ifanc yr adeg, wedi gwirioni ar y rebel ynddo, ond yna nes ymlaen dwi’n meddwl bod ei perthynas yn fwy cydradd. Dwi ddim yn meddwl ei bod hi’n berthynas rhywiol ar unryw adeg” dywed Sharon. Ond roedd portreadu Eluned Phillips, enillodd y goron ddwy waith un waith yn Eisteddfod Genedlaethol Bala yn 1967 ac Eisteddfod Genedlaethol Llangefni 1983, yn her yn ôl Sharon Morgan “O’dd e’n her ac yn fraint ymgeisio i bortreadu person goiawn, bydd amryw yn cofio, o’dd yn gymeriad mor unigryw, a hefyd mewn cyfnod penodol, sef y 70au.” Bydd y bardd Twm Morys, yn clywed bod Dewi Emrys yn un o ddau fardd i ennill pedair cadair yn yr Eisteddfod, Dyfed oedd y bardd arall. Oherwydd ei lwyddiant ysgytwol ef, penderfynodd yr Eisteddfod newid y rheol, a dim ond dwy gadair gall prifeirdd Cymru eu hennill bellach. Ond er i Dewi ennill y nifer fwyaf o gadeiriau, ef hefyd oedd y bardd a gollodd y fwyaf o gadeiriau. “Un go flêr oedd Dewi Emrys yn methu dal gafael ar swydd na chartref yn hir, yn cysgu weithiau mewn clawdd ar stryd, ac mi werthodd yr unig goron Eisteddfod yr enillodd o er mwyn talu ei ddyledion” dywed Twm Morys. Yn Eisteddfod Llanelli 1930, enillodd Dewi Emrys gadair yr ŵyl am ei bryddest ‘Y Galilead’. Ond yn gynnar wedi ei fuddugoliaeth aeth y gadair hon ar goll. Ac mae’r un yn wir am gadeiriau ei awdlau buddugol yn Eisteddfod Genedlaethol Lerpwl (1929), Bangor (1943) a Phen-y-bont ar Ogwr (1948). Bydd taith Twm Morys a’r Cadeiriau Coll yn ei arwain ar hyd Cymru a thu hwnt. O dafarn i ysbyty, o gastell i neuadd ddinesig, aiff ar drywydd cadeiriau Dewi Emrys a nifer o feirdd eraill. Bu farw yn Aberystwyth ym mis Medi, 1952, a chafodd ei gladdu ym mynwent Capel Pisgah, ar bwys Talgarreg. Dywedodd ei gyfaill, y Prifardd T. Llew Jones am yr achlysur: “Bu farw Dewi Emrys yn ysbyty Aberystwyth ar Fedi’r 20fed 1952 a chladdwyd ef ym mynwent Pisgah, Talgarreg. Ychydig iawn o bobl a welodd yn dda i ddod i’r angladd. Yn wir, roedd y capel yn hanner gwag.” Mae cofeb i hyn mwyaf cythryblus o feirdd yn sefyll ar Pwllderi, o ba le y cymerodd ei ysbrydoliaeth mwyaf

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

News

Workshop held on Ceredigion’s economic future

Published

on

A WORKSHOP was held for Elected Members on Thursday, March 8, to discuss Ceredigion’s Economic Future bringing together some of the county’s biggest organisations to share what they had to offer and what partnership working could look like in the future.

With an introduction and background to Growing Mid Wales by Chief Executive of Ceredigion County Council, Eifion Evans, Ceredigion’s Economic Future Members Workshop proceeded to discuss partnership working with the organisations. Aberystwyth University, Qinetiq Group PLC, West Wales Airport Ltd, Thales Group and Volac International Ltd were in attendance talking about future investment opportunities and outlining significant plans in the county for growth.

Councillor Ellen ap Gwynn, Chair of the Growing Mid Wales Partnership and Ceredigion County Council Leader, said: “Holding this workshop and working together with some of the county’s organisations shows the strong position that we are in to develop. I’m looking forward to seeing the exciting developments of Growing Mid Wales in the coming years and particularly so in terms of longer term prospects. The workshop was very important for Members in making them aware of these opportunities and the session was welcomed by all who attended.”

Significant opportunities were recognised as the Mid Wales region starts to develop its response to the Government on the possibilities for a Growth Deal.

Continue Reading

Uncategorized

Council services returning to normal

Published

on

WITH the snow and ice thawing across Ceredigion, Council services are returning to normal after wintry weather, but weather conditions continue to affect some services.

Council workers have recently spread 1,560 tons of grit on the roads and have carried out seven continuous 12 hour shifts. Council vehicles responding to the wintry weather have travelled approximately 10,100 miles. The B4343 has now reopened.

All waste collection teams were deployed today (5 March), however access issues in some locations may impact on the ability to provide a full service. Information on any waste service disruption can be found at http://www.ceredigion.gov.uk/resident/bins-recycling/recycling-bin-collection-dates/waste-disruptions/ or by contacting 01545 572 572.

The Council’s Household Waste sites have reopened. It is likely all waste services will be functioning as usual during the first half of the week.

Councillor Ray Quant MBE, the Cabinet member responsible for Technical Services said, “Council staff have been out in all conditions and every hour throughout the day and night to keep Ceredigion residents safe. The outstanding teamwork and dedication shown during the adverse weather situation is to be highly commended and I’m sure everyone is very grateful for their work. It’s also important to keep in mind that the planning work that was carried out before the weather hit Ceredigion has allowed staff to prioritise and uses resources effectively for maximum impact.”

Ysgol Bro Teifi remains closed today due to water supply disruption. Pupils and staff from Rhos-y-wlad Campus, Ysgol Rhoshelyg will transfer to Llangeitho Campus for a few days due to water leakage. Dihewyd School and Canolfan Aeron sent pupils home due to water supply disruption. Every other school in Ceredigion has reopened after being closed on Thursday and Friday (01 and 02 March 2018) due to wintry weather.

Continue Reading

Uncategorized

Christmas Card Competition

Published

on

The Ceredigion Herald Christmas Card competition is open to pupils aged up to age 11 and attends a school within Ceredigion.

  • The design must be on a piece of A5 paper, either landscape or portrait
  • Only pencils or felt tip pens are to be used.
  • Computer generated work is also acceptable.
  • Materials including glue, glitter or cotton wool should not be used.
  • Please write the pupil’s name, age and school on the back of their picture.

Prize: 100 Christmas Cards (Inc Envelopes) of your design for you to send to friends and family. Also you will receive a Christmas party for up to 50 guests which will include Bouncy Castle, Disco, Ice Cream Van as well as a visit from Santa with a gift for each guest.

To Enter: Please send entries by email to cardcomp@herald.email and include (Ceredigion Herald Card Comp in the subject line or by post to The Ceredigion Herald, 11 Hamilton Terrace, Milford Haven, Pembrokeshire, SA73 3AL. Entries will need to be in before Friday 24th November 2017.

Terms and Conditions

In entering the competition you automatically agree to the Rules of Entry. The competition is open to children up to the age of 11 years old. The competition is only open to residents who attend Schools within Ceredigion.

Entries will be publicised in The Ceredigion Herald and online as well as the appropriate sponsor’s websites from 25th November 2017 for 7 Days, members of the public will be able to vote for their favourite.

Three finalists will be selected per area and the overall winner will be chosen by a judging panel made up of Herald Staff. The decision of the judges is final.

Entries cannot be returned and become the property of The Ceredigion Herald. Entrants transfer all of their ownership rights (including all copyright) of their designs to The Ceredigion Herald.

The Ceredigion Herald reserves the right to disqualify any entrant if they have reasonable grounds to believe the entrant has breached any of the Rules. (NB: All competitions are not open to member of staff or their immediate family)

Entries may be published within The Ceredigion Herald as well as online. The overall winner will be published within The Herald that covers your region and will also be asked to attend a winners’ presentation.

The winners will be notified after Saturday 1st December 2017. The winners’ name will be displayed on The Ceredigion Herald website and on the winning cards when printed.

Continue Reading

Popular This Week