Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Cyfweliad Herald: Alun Lenny

Published

on

Alun Lenny: ‘Does dim digon o sylw wedi bod i bwysigrwydd yr iaith Gymraeg mewn gwasanaethau dementia’

Alun Lenny: ‘Does dim digon o sylw wedi bod i bwysigrwydd yr iaith Gymraeg mewn gwasanaethau dementia’

CAWSOM sgwrs efo’r cynghorydd, Alun Lenny, am bwysigrwydd yr iaith Gymraeg mewn gofal dementia, yr emynydd mawr William Williams a’i ddylanwad, ac am gapel Heol Dŵr, sydd wedi cau eu drysau.

Daeth Alun yn ymwybodol yn 2008, wrth ymweld â phobl mewn cartrefi preswyl, bod dim llawer o sylw yn cael ei roi i hawliau siaradwyr Cymraeg. Eglurodd y sefyllfa: “O ni yn mynd mewn i gartref a gweld pobol yn eistedd mewn cylch mawr gyda ‘Countdown’ neu ‘Channel 4 Racing’ ar y teledu er bod neb llawer yn gwylio. Doedd neb yn ystyried falle y byddai’r bobol yno yn hoffi gweld Prynhawn Da neu rhaglen debyg ar S4C, a roedd gymaint o sŵn ‘o chi’n ffili clywed eich hunan yn siarad gyda’r person. O ni’n meddwl bod hyn yn gwadu Hawliau Dynol pobol o dan deddf 1991 y Cenhedlwyd Unedig sydd yn dweud bod rhaid i bobol gael gofal mewn cartref preswyl trwy gyfrwng eu hiaith eu hunain.”

Cafodd y mater ei godi mewn cyfarfod o Undeb yr Annibynwyr, ac ar ôl hynny aeth Alun a’r Parchg Beti Wyn James i siarad efo’r gweinidog roedd yn gyfrifol am ofal cymdeithasol yn Llywodraeth Cymru, Gwenda Thomas. Yn y cyfarfod, fe wnaeth Gwenda gydymdeimlo efo’r sefyllfa, gan ddweud bod pwyllgor wedi ei sefydlu i edrych mewn i hyn.

Dros gyfnod o rai blynyddoedd, fe wnaeth y llywodraeth lunio strategaeth ‘Mwy Na Geiriau’ sydd nawr wedi dod lawr i lefel y Cyngor Sir. Dywedodd Alun bod y Cyngor Sir yn gweithredu’r strategaeth trwy geisio gwneud yn siŵr bod un aelod o staff ar pob shifft yn siarad Cymraeg. Eglurodd y gall hi fod yn anodd annog pobol i ddysgu Cymraeg ond bod y strategaeth yn awgrymu ystyried penodi staff dwyieithog lle mae angen hynny.

Wrth siarad am wasanaethau sydd yn cefnogi pobol sydd yn dioddef o dementia, fe wnaeth e ganmol y gwaith gwirfoddol: ”Does dim digon o sylw wedi bod i bwysigrwydd yr iaith Gymraeg mewn gwasanaethau dementia yn yr gorffennol ond ma pethau yn newid oherwydd strategaeth ‘Mwy Na Geiriau.’”

Mewn dementia, mae pobol yn tueddi i anghofo beth ma nhw wedi dysgu olaf. Mae hynny’n cynnwys iaith. Gall pobol sy’n siarad Cymraeg fel iaith gyntaf golli’r gallu i siarad Saesneg wrth i’r salwch fynd yn waeth : “Mae hynny’n reswm clinigol, meddygol pam bod angen gwasanaeth trwy gyfrwng y Gymraeg mewn iechyd a gofal.”

Adroddodd stori am gynghorydd aeth i weld perthynas mewn cartref yn Lloegr, lle bu’r dyn yn byw ers blynyddoedd lawer. Nid oedd ei deulu yn gallu siarad Cymraeg, ac yn dweud ei fod wedi colli’r gallu i siarad. Pan aeth y cynghorydd i’w weld a siarad Cymraeg â fe, fe wnaeth ateb yn syth yn yr iaith honno, gan synnu pawb.

Mae canlyniad llwyddiannus yr ymgyrch i gael gofal yn Gymraeg i bobol fel hyn yn dangos bod rôl bwysig gan y capeli i’w chwarae: “Dyma’r math o beth ddylen ni fel Cristnogion ei wneud. Os ‘y ni’n gweld bod cam yn cael ei wneud, neu bod angen mawr, dyle ni ddechrau ymgyrchoedd fel hyn a neud rhywbeth amdano fe. Mae mwy i grefydd na mynd i’r capel ar fore dydd Sul.”

Yn ddiwethar, fe wnaeth Capel Heol Dŵr gau ei ddrysau am y tro olaf. Gofynnais iddo sut effaith gafodd ar y dre a’r gymuned. Dywedodd nad oedd wedi cael fawr o effaith ar y gymuned Cristnogol gan fod yr achos wedi bod yn mynd i lawr ers blynyddoedd, ond bod hi’n drist iawn i’r dyrnaid oedd ar ôl yno.

Eglurodd y cylch dieflig sy’n arwain ar gau capel. Mae’n costi’n ddrud i gadw adeiladau mawr, gyda llai a llai yn mynd yno: “Ma’ sawl capel yn penderfynu os yw gweinidog yn cwpla: ‘o gew ni ddim weinidog nawr achos mae’n costi gormod i gadw’r adeilad’ – a dyna ddechrau’r diwedd. Mae’r aelodaeth yn mynd lawr yn gynt heb weinidog a’r gost yn syrthio ar llai o bobol. Yn y pendraw, mae’r lle yn cau.”

Mae natur cymdeithas yn newid ac mae Alun yn meddwl mae’n rhaid i ni dderbyn hynny: “Ma’ pethe eraill i dynnu ei sylw ar fore Sul – rygbi neu nofio gan y plant, siopa ac yn y blaen ,neu aros yn y gwely!” Ma patrwm crefydd wedi newid: “Dyw pobol ddim yn hoffi eistedd lawr a gwrando ar rhywun, fel pregethwr, yn dweud wrthynt beth i wneud, heb yr hawl i ateb yn ôl. Yn yr oes ddigidol interactive ma’ pawb yn disgwyl ateb yn ôl.”

Dywedodd am prosiect newydd Undeb yr Annibynwyr – Y Ffordd – lle mae fideo yn cael ei ryddhau pob tri mis ar wahanol themâu crefyddol, gan annog pobol i wylio’r fideo a’i thrafod.

Siaradom am un o arwyr Cristnogol Cymru, sydd a’i emynau’n dal yn berthnasol i Gymru heddiw – William Williams, Pantycelyn. Mae William Williams o statws rhyngwladol. Cyfansoddodd dros fil o emynau, gyda nifer yn dal i gael eu ganu mewn capeli bob dydd Sul. Cyfieithiad o un o emynau Williams, gan Peter Williams o Gaerfyrddin, yw’r enwog “Bread of Heaven” sydd i’w glywed mewn gemau rygbi.

Dywedodd Alun bod gwaith William Williams yn rhan o hunaniaeth Cymru: “Ma emynau Williams yn rhan o’r psyche Cymraeg mewn gwirionedd, dim jyst i bobol sydd yn mynd i gapel neu eglwys. Pantycelyn oedd llais y Diwygiad Efengylaidd mawr newidiodd holl natur cymdeithas Cymru yn y 18fed ganrif, ar ddechrau’r cyfnod arweiniodd at godi’r capeli mawr oedd yn orlawn.”

“Yn 2017, bydd hi’n 300 ers geni William Williams – cyfle da i bobol a phlant Cymru ddysgu mwy amdano achos roedd e’n ganolog i’r hyn ffurfiodd y Gymru gyfoes.” Mae teulu Williams yn dal i fyw yn ffermdy Pantycelyn ar bwys Llanymddyfri, ac yn rhoi croeso mawr i unrhyw un sydd am alw i weld cartref un o arwyr mwyaf Cymru.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Cymraeg

Cymorth a chanllawiau newydd i ddarparwyr llety gwyliau yng Ngheredigion

Published

on

Mae canllawiau a chymorth newydd yn cael eu cyhoeddi yng ngoleuni newidiadau diweddar i’r cyfyngiadau a’r gorchmynion i gau darpariaethau llety gwyliau, gan fanylu ar rai eithriadau penodol.

Mae’r cyfyngiadau sydd wedi dod i rym yn sgil y coronafeirws wedi ei gwneud yn ofynnol i fusnesau sy’n darparu safleoedd a llety gwyliau yng Ngheredigion gau eu safleoedd, neu roi’r gorau i ddarparu eu gwasanaethau yn ystod yr argyfwng hwn, a hynny’n amodol ar rai eithriadau. Mae’r mathau hyn o lety gwyliau yn cynnwys safleoedd gwersylla, gwestai, llety gwely a brecwast, fflatiau gwyliau, hosteli a thai preswyl.

Mae eithriad i’r gofyniad i gau yn cynnwys pan nad oedd unigolyn, a oedd yn aros mewn llety o’r fath pan ddaeth y gofynion i rym, yn gallu dychwelyd i’w brif breswylfa, neu’n defnyddio’r llety dan sylw fel ei brif breswylfa ar y pryd. Dylai busnesau sicrhau bod yr eithriadau’n cael eu rhoi ar waith mewn modd priodol ac, os bydd amheuaeth, dylent ofyn am gyngor gan Dîm Diogelu’r Cyhoedd Cyngor Sir Ceredigion. Nid yw’r eithriad penodol hwn yn berthnasol i safleoedd gwyliau a gwersylla.

Oddi ar 24 Mawrth 2020, mae’n ofynnol i bobl sy’n gyfrifol am safleoedd gwyliau a gwersylla wneud eu gorau glas i fynnu bod unrhyw unigolyn sy’n aros ar eu safle yn gadael. Bydd yr ymdrechion hynny’n cynnwys cymryd camau cadarnhaol i ofyn i bobl adael y safle. Os na fydd y busnes yn teimlo bod yna reswm credadwy a chymhellol, sy’n seiliedig ar dystiolaeth, i bobl barhau ar y safle, yna dylai ofyn iddynt adael, neu ofyn am gyngor gan Dîm Diogelu’r Cyhoedd Cyngor Sir Ceredigion.

Efallai y bydd Cyngor Sir Ceredigion yn gofyn i fusnesau ddarparu llety i weithwyr allweddol, ac i ddibenion penodol eraill. Os gofynnir i fusnes ddarparu llety y tu hwnt i’r eithriadau uchod, yna mae’n rhaid iddo sicrhau ei fod yn cael tystysgrif eithrio gan Gyngor Sir Ceredigion yn manylu ar y diben y gall aros ar agor, ynghyd ag i ba raddau y gall wneud hynny. Gall busnesau wneud cais am dystysgrif eithrio trwy anfon cais dros e-bost at dîm Diogelu’r Cyhoedd: publicprotection@ceredigion.gov.uk, neu trwy gysylltu â Chanolfan Gyswllt Cwsmeriaid Clic Ceredigion ar 01545 570881.

Anogir unrhyw fusnes sy’n darparu llety i weithwyr allweddol ar hyn o bryd, ac nad yw’r Awdurdod wedi gofyn eto iddo aros ar agor i’r diben hwnnw, gysylltu â’r Tîm Diogelu’r Cyhoedd i gael cyngor pellach ar unwaith.

Er eglurder, oni bai bod Gweinidogion Cymru neu Awdurdod Lleol Ceredigion wedi gofyn yn benodol i fusnesau yng Ngheredigion aros ar agor, rhaid iddynt barhau AR GAU. Bydd unigolion a fydd yn gyfrifol am gynnal busnesau (gan gynnwys perchnogion a rheolwyr) yn destun camau gorfodi os na fyddant yn cydymffurfio â’r cyfyngiadau. Mae’r opsiynau posibl yn cynnwys erlyn, a allai arwain at ddirwyon diderfyn wrth gael eu heuogfarnu.

Mae’r gorchmynion cau yn berthnasol i fusnesau sy’n cynnig llety gwyliau yn unig, ac nid ydynt yn effeithio ar gartrefi a llety preifat.

Mae rhagor o wybodaeth ar gael gan Lywodraeth Cymru: https://gov.wales/coronavirus-guidance-local-authorities-and-owners-holiday-accommodation (Tudalen Saesneg yn unig).

Continue Reading

Cymraeg

Council’s budget for 2020/21 approved

Published

on

At the Council meeting on 5 March 2020, Ceredigion County Council’s service budgets for 2020/21 were approved after receiving the final settlement from Welsh Government on 25 February.

This is the best settlement for local government and the Council since 2007/08, with an increase of 4.2%. This is equivalent to an increase of £7.609m in the Council’s budget.

Ellen ap Gwynn, Leader of the Council, said: “We have had to cut £45m from our budget since 2012. Despite these enormous cuts, the Council has been able to deliver all the services it delivered before the cuts were made thanks to a dedicated workforce and some very creative and innovative ways of working. It is a welcome relief that Ceredigion will not be receiving any additional cuts from Welsh Government for 2020/21. I welcome the increase in the settlement which will help us to ensure that we can continue to provide quality services for our residents.”

Also, as part of the budget setting process, a 4% increase in the Council Tax rate was approved. Despite the increased settlement, a 4% Council Tax increase is the minimum increase that would result in a standstill budget and would mean that no further cuts will need to be made this year.

This means that Band D properties in Ceredigion will pay £1,364.82 of Council Tax each year. This is equivalent to an increase of approximately £1 per week.

The proposal was approved after the Cabinet of Ceredigion County Council recommended the increase in order to ensure that there are no further cuts to council services in the next financial year.

Councillor Gareth Lloyd, Cabinet member with responsibility for Finance and Public Protection, said: “Council Tax and business rates only make up about 29% of the council’s budget. We understand that raising council tax is unpopular but this increase in Council Tax will help to alleviate the increasing pressure placed on the budgets of different services.”

A specific formula is applied by Welsh Government to calculate the funding allocated to each Council.

Continue Reading

Cymraeg

Cyngor yn datgan argyfwng hinsawdd byd-eang

Published

on

Mae Cyngor Sir Ceredigion wedi datgan argyfwng hinsawdd byd-eang mewn cyfarfod o’r Cyngor ar 05 Mawrth 2020.

Mae’r Cyngor eisoes wedi ymrwymo i sicrhau bod Ceredigion yn awdurdod lleol carbon net sero erbyn 2030, ac i ddatblygu cynllun clir ar gyfer llwybr a fydd yn arwain at garbon sero net o fewn 12 mis.

Y Cynghorydd Ellen ap Gwynn, Arweinydd y Cyngor, gynigodd y cynnig. Meddai, “Rwy’n falch iawn bod Cyngor Sir Ceredigion wedi datgan argyfwng hinsawdd byd-eang. Rydym yn ymroddgar i ddiogelu’r amgylchedd a gwneud yr hyn a allwn i leihau ein hôl troed carbon. Rydym wedi lleihau ein hallyriadau carbon blynyddol 45% ers 2007. Mae gennym nifer o brosiectau yr ydym yn gweithio tuag atynt ar hyn o bryd i sicrhau ein bod yn lleihau ein hallyriadau carbon ymhellach fyth.”

Eiliodd y Cynghorydd Mark Strong y cynnig a dywedodd, “Mae’r datganiad yma yn cydymffurfio gydag amcanion Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol Llywodraeth Cymru. Wrth symud ymlaen, yr amcan yw lleihau ein defnydd carbon yn ein cartrefi a sicrhau defnydd gorau o greu egni yn lleol. Mae hyn i wneud yn siwr ein bod yn lleihau ein defnydd carbon yn sylweddol.”

Mae’r penderfyniad hwn yn cefnogi dwy o Flaenoriaethau Corfforaethol y Cyngor, sef Buddsoddi yn Nyfodol y Bobl a Hyrwyddo Cydnerthedd Amgylcheddol a Chymunedol.

Continue Reading

Popular This Week