Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Cyfweliad Herald: Alun Lenny

Published

on

Alun Lenny: ‘Does dim digon o sylw wedi bod i bwysigrwydd yr iaith Gymraeg mewn gwasanaethau dementia’

Alun Lenny: ‘Does dim digon o sylw wedi bod i bwysigrwydd yr iaith Gymraeg mewn gwasanaethau dementia’

CAWSOM sgwrs efo’r cynghorydd, Alun Lenny, am bwysigrwydd yr iaith Gymraeg mewn gofal dementia, yr emynydd mawr William Williams a’i ddylanwad, ac am gapel Heol Dŵr, sydd wedi cau eu drysau.

Daeth Alun yn ymwybodol yn 2008, wrth ymweld â phobl mewn cartrefi preswyl, bod dim llawer o sylw yn cael ei roi i hawliau siaradwyr Cymraeg. Eglurodd y sefyllfa: “O ni yn mynd mewn i gartref a gweld pobol yn eistedd mewn cylch mawr gyda ‘Countdown’ neu ‘Channel 4 Racing’ ar y teledu er bod neb llawer yn gwylio. Doedd neb yn ystyried falle y byddai’r bobol yno yn hoffi gweld Prynhawn Da neu rhaglen debyg ar S4C, a roedd gymaint o sŵn ‘o chi’n ffili clywed eich hunan yn siarad gyda’r person. O ni’n meddwl bod hyn yn gwadu Hawliau Dynol pobol o dan deddf 1991 y Cenhedlwyd Unedig sydd yn dweud bod rhaid i bobol gael gofal mewn cartref preswyl trwy gyfrwng eu hiaith eu hunain.”

Cafodd y mater ei godi mewn cyfarfod o Undeb yr Annibynwyr, ac ar ôl hynny aeth Alun a’r Parchg Beti Wyn James i siarad efo’r gweinidog roedd yn gyfrifol am ofal cymdeithasol yn Llywodraeth Cymru, Gwenda Thomas. Yn y cyfarfod, fe wnaeth Gwenda gydymdeimlo efo’r sefyllfa, gan ddweud bod pwyllgor wedi ei sefydlu i edrych mewn i hyn.

Dros gyfnod o rai blynyddoedd, fe wnaeth y llywodraeth lunio strategaeth ‘Mwy Na Geiriau’ sydd nawr wedi dod lawr i lefel y Cyngor Sir. Dywedodd Alun bod y Cyngor Sir yn gweithredu’r strategaeth trwy geisio gwneud yn siŵr bod un aelod o staff ar pob shifft yn siarad Cymraeg. Eglurodd y gall hi fod yn anodd annog pobol i ddysgu Cymraeg ond bod y strategaeth yn awgrymu ystyried penodi staff dwyieithog lle mae angen hynny.

Wrth siarad am wasanaethau sydd yn cefnogi pobol sydd yn dioddef o dementia, fe wnaeth e ganmol y gwaith gwirfoddol: ”Does dim digon o sylw wedi bod i bwysigrwydd yr iaith Gymraeg mewn gwasanaethau dementia yn yr gorffennol ond ma pethau yn newid oherwydd strategaeth ‘Mwy Na Geiriau.’”

Mewn dementia, mae pobol yn tueddi i anghofo beth ma nhw wedi dysgu olaf. Mae hynny’n cynnwys iaith. Gall pobol sy’n siarad Cymraeg fel iaith gyntaf golli’r gallu i siarad Saesneg wrth i’r salwch fynd yn waeth : “Mae hynny’n reswm clinigol, meddygol pam bod angen gwasanaeth trwy gyfrwng y Gymraeg mewn iechyd a gofal.”

Adroddodd stori am gynghorydd aeth i weld perthynas mewn cartref yn Lloegr, lle bu’r dyn yn byw ers blynyddoedd lawer. Nid oedd ei deulu yn gallu siarad Cymraeg, ac yn dweud ei fod wedi colli’r gallu i siarad. Pan aeth y cynghorydd i’w weld a siarad Cymraeg â fe, fe wnaeth ateb yn syth yn yr iaith honno, gan synnu pawb.

Mae canlyniad llwyddiannus yr ymgyrch i gael gofal yn Gymraeg i bobol fel hyn yn dangos bod rôl bwysig gan y capeli i’w chwarae: “Dyma’r math o beth ddylen ni fel Cristnogion ei wneud. Os ‘y ni’n gweld bod cam yn cael ei wneud, neu bod angen mawr, dyle ni ddechrau ymgyrchoedd fel hyn a neud rhywbeth amdano fe. Mae mwy i grefydd na mynd i’r capel ar fore dydd Sul.”

Yn ddiwethar, fe wnaeth Capel Heol Dŵr gau ei ddrysau am y tro olaf. Gofynnais iddo sut effaith gafodd ar y dre a’r gymuned. Dywedodd nad oedd wedi cael fawr o effaith ar y gymuned Cristnogol gan fod yr achos wedi bod yn mynd i lawr ers blynyddoedd, ond bod hi’n drist iawn i’r dyrnaid oedd ar ôl yno.

Eglurodd y cylch dieflig sy’n arwain ar gau capel. Mae’n costi’n ddrud i gadw adeiladau mawr, gyda llai a llai yn mynd yno: “Ma’ sawl capel yn penderfynu os yw gweinidog yn cwpla: ‘o gew ni ddim weinidog nawr achos mae’n costi gormod i gadw’r adeilad’ – a dyna ddechrau’r diwedd. Mae’r aelodaeth yn mynd lawr yn gynt heb weinidog a’r gost yn syrthio ar llai o bobol. Yn y pendraw, mae’r lle yn cau.”

Mae natur cymdeithas yn newid ac mae Alun yn meddwl mae’n rhaid i ni dderbyn hynny: “Ma’ pethe eraill i dynnu ei sylw ar fore Sul – rygbi neu nofio gan y plant, siopa ac yn y blaen ,neu aros yn y gwely!” Ma patrwm crefydd wedi newid: “Dyw pobol ddim yn hoffi eistedd lawr a gwrando ar rhywun, fel pregethwr, yn dweud wrthynt beth i wneud, heb yr hawl i ateb yn ôl. Yn yr oes ddigidol interactive ma’ pawb yn disgwyl ateb yn ôl.”

Dywedodd am prosiect newydd Undeb yr Annibynwyr – Y Ffordd – lle mae fideo yn cael ei ryddhau pob tri mis ar wahanol themâu crefyddol, gan annog pobol i wylio’r fideo a’i thrafod.

Siaradom am un o arwyr Cristnogol Cymru, sydd a’i emynau’n dal yn berthnasol i Gymru heddiw – William Williams, Pantycelyn. Mae William Williams o statws rhyngwladol. Cyfansoddodd dros fil o emynau, gyda nifer yn dal i gael eu ganu mewn capeli bob dydd Sul. Cyfieithiad o un o emynau Williams, gan Peter Williams o Gaerfyrddin, yw’r enwog “Bread of Heaven” sydd i’w glywed mewn gemau rygbi.

Dywedodd Alun bod gwaith William Williams yn rhan o hunaniaeth Cymru: “Ma emynau Williams yn rhan o’r psyche Cymraeg mewn gwirionedd, dim jyst i bobol sydd yn mynd i gapel neu eglwys. Pantycelyn oedd llais y Diwygiad Efengylaidd mawr newidiodd holl natur cymdeithas Cymru yn y 18fed ganrif, ar ddechrau’r cyfnod arweiniodd at godi’r capeli mawr oedd yn orlawn.”

“Yn 2017, bydd hi’n 300 ers geni William Williams – cyfle da i bobol a phlant Cymru ddysgu mwy amdano achos roedd e’n ganolog i’r hyn ffurfiodd y Gymru gyfoes.” Mae teulu Williams yn dal i fyw yn ffermdy Pantycelyn ar bwys Llanymddyfri, ac yn rhoi croeso mawr i unrhyw un sydd am alw i weld cartref un o arwyr mwyaf Cymru.

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Community

Gweinidog yn agor Canolfan Addysg Iechyd newydd Aberystwyth

Published

on

Gweinidog yn agor Canolfan Addysg Iechyd newydd ym Mhrifysgol Aberystwyth
Bydd Gweinidog Iechyd Cymru yn agor canolfan newydd gwerth £1.7 miliwn i hyfforddi staff y gwasanaeth iechyd ym Mhrifysgol Aberystwyth heddiw (dydd Gwener 30 Medi).
Mae’r Brifysgol wedi creu ystafelloedd ymarfer clinigol ansawdd uchel, yn ei Chanolfan Addysg Gofal Iechyd newydd, sydd gyferbyn ag Ysbyty Bronglais yn Aberystwyth. Cafodd y datblygiad gwerth £1.7 miliwn ei gefnogi gyda grant o £500,000 gan Lywodraeth Cymru.
Rhan ganolog o’r safle newydd yw Uned Sgiliau Clinigol gydag ardaloedd efelychu ansawdd uchel sy’n adlewyrchu taith y claf o’r cartref a gwasanaethau cymunedol i asesu, gofal wedi’ i gynllunio a gofal acíwt.
Mae’r offer addysgu newydd yn cynnwys dyfeisiadau realiti rhithwir ar gyfer profi heneiddio a modelau dynol sy’n efelychu ystod eang o gyflyrau iechyd.
Dechreuodd y garfan gyntaf o fyfyrwyr nyrsio ar eu hastudiaethau yn y Ganolfan ym Mhrifysgol Aberystwyth ddechrau mis Medi.
Disgwylir y bydd y datblygiadau newydd yn hwb mawr i ymdrechion i gadw a recriwtio staff i’r gwasanaeth iechyd, yn enwedig yn y Canolbarth.
Dywedodd y Gweinidog Iechyd Eluned Morgan AS: “Rwy’n falch iawn o agor y ganolfan newydd hon ym Mhrifysgol Aberystwyth. Mae’n gydweithrediad ardderchog rhwng y byrddau iechyd a’r Brifysgol a bydd yn hwb o ran recriwtio nyrsys yn yr ardal yma.
“Rwyf hefyd yn falch iawn y bydd myfyrwyr yn cael y cyfle i astudio drwy gyfrwng y Gymraeg, a fydd yn helpu i gyflawni ein cynlluniau i gynyddu’r defnydd o’r Gymraeg yn y gwasanaeth iechyd, fel y nodir yn ein strategaeth Mwy na Geiriau.”
Datblygwyd addysg nyrsio ym Mhrifysgol Aberystwyth gyda chefnogaeth nifer o bartneriaid, gan gynnwys byrddau iechyd Hywel Dda, Betsi Cadwaladr a Phowys yn ogystal â defnyddwyr gwasanaethau a gofalwyr.
Fe ddyfarnodd Addysg a Gwella Iechyd Cymru gytundeb i Brifysgol Aberystwyth hyfforddi nyrsys ar gyfer oedolion ac iechyd meddwl sydd wedi ei ariannu gan Lywodraeth Cymru.
Caiff y myfyrwyr sy’n astudio ar gyfer y graddau newydd a gychwynnodd eleni y cyfle i ddilyn hyd at hanner eu cwrs drwy gyfrwng y Gymraeg.
Ychwanegodd yr Is-Ganghellor yr Athro Elizabeth Treasure:
“Anrhydedd fawr yw cael y Gweinidog yn ymweld i agor y Ganolfan, sydd yn fuddsoddiad arwyddocaol iawn i’r Canolbarth. Rwy’n ffyddiog bydd hyn yn hwb o ran recriwtio a chadw staff yn lleol ac yn rhanbarthol. A, thrwy gynnig llawer iawn o’r hyfforddiant drwy gyfrwng y Gymraeg, bydd yn fuddiol i’r ddarpariaeth iaith yn ein gwasanaeth iechyd yn ogystal.”
“Rydym yn ddiolchgar iawn i Lywodraeth Cymru am gefnogi’r prosiect. Hoffwn i ddiolch hefyd i’r holl bartneriaid sydd wedi cyflawni hyn, gan gynnwys y Byrddau Iechyd lleol, Cyngor Sir Ceredigion ac Addysg a Gwella Iechyd Cymru“
“Dros y blynyddoedd i ddod, ac wrth weithio gyda phartneriaid, rydym yn awyddus i gyfrannu mwyfwy at gwrdd ag anghenion hyfforddi ein gwasanaeth iechyd. Rwy’n siŵr bydd y Ganolfan newydd yn adnodd pwysig yn hyn o beth. Dyma ni heddiw yn gosod sylfeini ar gyfer twf darpariaeth addysg gofal iechyd yma yn Aberystwyth ar gyfer y dyfodol.”

Continue Reading

Cymraeg

Cadarnhau lleoliad ysgol ardal newydd yn Nyffryn Aeron

Published

on

Mae Ysgol Ciliau Parc yn un o'r ysgolion y bwriedir iddi gau

YN 2019, ymatebodd Cabinet Cyngor Sir Ceredigion i’r ymgynghoriad cyhoeddus helaeth ar leoliad ysgol ardal newydd yn Nyffryn Aeron.

Ers hynny, mae’r Cyngor wedi bod wrthi’n caffael tir ar gyfer yr ysgol ardal newydd, a gall gadarnhau bod tir wedi’i brynu at y diben hwn yn y lleoliad isod.

Ysgol Ardan Dyffryn Aeron lleoliad

Roedd barn gref bod rhanddeiliaid yn dymuno gweld yr ysgol yn cael ei lleoli ar safle newydd, ac nid ar gampws Theatr Felinfach yn unol ag un o’r opsiynau arfaethedig gwreiddiol.

Bydd ysgolion cynradd Ciliau Parc, Felinfach a Dihewyd i gyd yn cau er mwyn ffurfio ysgol newydd yn Nyffryn Aeron.

Y Cynghorydd Catrin Miles yw’r aelod Cabinet sy’n gyfrifol am Ysgolion, Dysgu Gydol Oes a Sgiliau, Cymorth ac Ymyrraeth. Dywedodd: “Rwy’n falch iawn o weld bod y Cyngor wedi llwyddo i brynu’r lleoliad hwn ar gyfer yr ysgol ardal newydd. Bydd yr ysgol newydd yn darparu offer a chyfleusterau modern ar gyfer disgyblion oedran cynradd a bydd yn sicr yn ychwanegiad cyfoethog i Ddyffryn Aeron.”

Gall y Cyngor nawr fwrw ymlaen â’r camau nesaf, sy’n cynnwys sefydlu Corff Llywodraethu Cysgodol ar gyfer yr ysgol newydd.

Bydd rhagor o wybodaeth yn cael ei chyhoeddi maes o law.

Continue Reading

Cymraeg

Hwyl ar y beics i blant bach

Published

on

Mae tîm Actif wedi ymweld â'r feithrinfa i gynnig cefnogaeth

Mae plant bach meithrinfa yn Llanarthne yn dangos nad ydych chi byth yn rhy ifanc i reidio beic!

Mae plant cyn-ysgol Cwtsh y Clos wedi cael eu hysbrydoli gan Daith Prydain 2021 pan fu rhai o feicwyr gorau’r byd yn rasio drwy’r pentref.

Mae tîm Chwaraeon a Hamdden Actif y cyngor yn gweithio’n agos gyda lleoliadau cymunedol fel Cylchoedd Meithrin a chanolfannau teulu i ddarparu hyfforddiant a chymorth parhaus i staff i sicrhau bod plant yn cymryd rhan mewn gweithgarwch corfforol o oedran cynnar.

Mae beiciau ‘Toddlebikes’ ar gael mewn Cylchoedd Meithrin i blant eu defnyddio yn ystod ‘chwarae rhydd’ a hefyd sesiwn hwyliog strwythuredig lle byddant yn dysgu’r camau cyntaf tuag at reidio beic yn annibynnol.

Dywedodd y Cynghorydd Peter Hughes Griffiths, yr Aelod Cabinet dros Ddiwylliant, Chwaraeon a Thwristiaeth: 

“Mae Toddlebikes yn ffordd wych o annog plant i ddechrau dysgu reidio beic. Ar ôl i blant allu cerdded yn annibynnol, gallant ddechrau chwarae gyda Toddlebikes.

“Mae’n wych gweld plant Cwtsh y Clos yn egnïol ac yn mwynhau eu hunain, pwy a ŵyr efallai bod Geraint Thomas y dyfodol yn eu plith!”

Mae tîm Actif wedi ymweld â’r feithrinfa i gynnig cefnogaeth ac i gyflwyno sesiynau Amser Stori Actif i’r plant gyda’r nod o ddod â straeon yn fyw drwy hwyl a gemau.

Ceir rhagor o wybodaeth am sut y mae’r cyngor yn helpu plant a phobl ifanc i fod yn fwy egnïol a chymryd rhan ar y wefan actif.cymru 

Continue Reading

Popular This Week