Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Llofruddiaethau’r Moors: y cysylltiadau Cymreig

Published

on

Dau wyneb o ddrwg: Brady ac Hindley

YN RHAGLEN olaf y gyfres bresennol o Y Ditectif ar S4C, fe fydd Mali Harries yn edrych ar un o achosion mwyaf erchyll yn hanes troseddol gwledydd Prydain – Llofruddiaethau’r Moors.

Mae’n cwrdd â thri o’r Cymry ddaeth mewn cysylltiad â’r seicopath Ian Brady a’i bartner Myra Hindley, wrth ddysgu am hanes tywyll a dychrynllyd yr achos yn Y Ditectif nos Fawrth 5, Mehefin.

Fe wnaeth y cyn-Dditectif Gwnstabl Evan John Hughes ddod wyneb yn wyneb â Brady pan oedd yn rhan o dîm CID Heddlu Sir Gaer yn 1965. Buodd yr ymgyrchydd iaith Enfys Llwyd yn canu mewn côr a chwechawd gyda Hindley yng Ngharchar Holloway, Llundain yn y 1970au, a’r newyddiadurwr Bob Rogers yn llythyru â Brady pan oedd yn Ysbyty Meddwl Ashworth. Mae’r tri yn arswydo at y profiad o hyd.

Fe wnaeth Brady a Hindley lofruddio pump o blant dros gyfnod o tua 18 mis yn ystod y 1960au, gan gladdu cyrff tri ohonyn nhw ar Saddleworth Moor, ger Manceinion. Wrth droedio’r gweundir, yr union dir y buodd y ditectif Evan Hughes a 150 o heddweision eraill yn chwilio, mae’r profiad yn codi ias ar Mali Harries.

“Mae dysgu am fanylion yr achos ‘ma wedi bod yn anodd, ac ro’dd bod ar y Moors yn rhoi teimlad anghysurus iawn i fi wrth feddwl am yr holl ddioddef.”

Cafodd Ian Brady a Myra Hindley eu dedfrydu am oes yn llys Caer, Chester Assizes ym 1966 am lofruddio Edward Evans, 17, John Kilbride, 12, a Lesley Ann Downey, 10.

Roedden nhw’n gwadu unrhyw gysylltiad gyda’r ddau blentyn coll arall ar y pryd ond fe wnaethon nhw gyfaddef i lofruddiaethau Pauline Reade, 16, a Keith Bennett, 12 yn hwyrach yn yr ’80au. Dyw corff Keith Bennett erioed wedi cael ei ddarganfod a bellach mae Brady a Hindley wedi marw.

Un o’r darnau mawr o dystiolaeth i’r heddlu yn y 60au oedd cynnwys dau gês. Ynddyn nhw roedd lluniau noeth o ferch fach a thâp gyda recordiad sain arno fe. Ar y tâp mae lleisiau Brady a Hindley ac eiliadau olaf y ferch ddeg oed oedd wedi diflannu, Lesley Ann Downey, yn pledio arnyn nhw i’w rhyddhau a pheidio â’i dadwisgo. Wrth ddarllen trawsgrifiad o’r tâp hwn nid yw Mali’n gallu dal y dagrau yn ôl, ac yn ei ddisgrifio fel “y peth gwaetha’ fi byth wedi darllen.”

Wrth i Mali sgwrsio â’r cyn dditectif Evan Hughes sydd bellach wedi ymgartrefu ym Mhwllheli, Gwynedd, mae’n dweud mai’r un o’i atgofion cyntaf iddo fe oedd cael y gorchymyn i orchwylio Brady pan gafodd ei arestio gyntaf.

“Roedd rhywun wedi rhoi papur newydd iddo fo ac roedd o’n darllen y papur newydd fel nad oedd dim byd wedi digwydd erioed. Dwi wedi treulio’r hanner can mlynedd yn ceisio anghofio amdano fo ond dyw pobol ddim yn gadael imi anghofio…. Fuaswn i’n disgrifio’r ddau’n ddieflig, a dweud y gwir, mae’n anodd coelio bod unrhyw berson wedi gallu gwneud beth wnaeth y ddau yma,” meddai Evan.

Roedd Enfys Llwyd o Dalgarreg, Ceredigion wedi cael ei hanfon i Holloway ar ôl torri mewn i swyddfeydd y BBC yn Llundain wrth ymgyrchu dros sianel deledu Gymraeg ar ran Cymdeithas yr Iaith. Roedd hi a’i chyd ymgyrchydd Meinir Ffransis yn canu yng nghôr y carchar gyda Hindley.

“Roeddech chi’n edrych ar ei dwylo hi a meddwl beth oedd y clustie’ wedi clywed a’r llygaid wedi gweld, roeddech chi’n teimlo arswyd,” meddai.

Bu’r newyddiadurwr a’r awdur Bob Rogers yn llythyru â Brady yn y gobaith o gael gwybodaeth ganddo am le yr oedd Keith Bennett wedi’i gladdu. Dywedodd, “Gymerodd e ddim sylw o fy nghwestiynau, y cyfan ges i ‘nôl oedd rantio a chwyno am sut roedd yn cael ei drin. Doedd e’n gweld dim drwg yn yr hyn oedd wedi ei wneud. Dyma oedd fy mhrofiad cyntaf o ddelio gyda seicopath llwyr, fel arfer mae yna ryw rinwedd yn rhywle ond roedd e’n ddrwg i gyd.”

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Cymraeg

Addunedau diogelwch cymunedol wrth i fyfyrwyr ddychwelyd i Aberystwyth

Published

on

Mae Prifysgol Aberystwyth wedi lansio pump ‘adduned gymunedol’ fel rhan o’i chynlluniau i sicrhau diogelwch myfyrwyr, staff a’r gymuned ehangach wrth iddi baratoi i groesawu myfyrwyr yn ôl yn ddiweddarach y mis hwn.

Mae addunedau’r Brifysgol yn nodi pum pwynt i fyfyrwyr, staff a chymuned ehangach y dref. Y pum pwynt yw:

Cadw arferion glendid da – golchi’n dwylo’n rheolaidd
Cadw’n pellter – dilyn y canllawiau
Gwybod pwy sy’n gwmni i ni – mae profi ac olrhain cysylltiadau yn achub bywydau
Gwarchod y rhai sydd o’n cwmpas – gwisgo gorchudd wyneb os gofynnir i ni
Parchu’n gilydd – bod yn garedig

Daw’r addunedau ar ben mesurau diogelwch cynhwysfawr mae’r Brifysgol eisoes wedi eu cyflwyno.

Mae’r rhain yn cynnwys cyflwyno systemau un ffordd, newid cynllun ystafelloedd dosbarth ac arwyddion, yn ogystal â threfniadau glanhau a hylendid gwell gan gynnwys darparu gorsafoedd hylif diheintio dwylo a glanhau rheolaidd o arwynebau sy’n cael eu cyffwrdd yn aml.

Yn ogystal, mae’r Brifysgol wedi ail-strwythuro’i hamserlen ddysgu er mwyn cefnogi ymbellhau cymdeithasol, ac olrhain cysylltiadau mewn cydweithrediad â’r cyngor a’r bwrdd iechyd lleol, ac yn disgwyl i holl staff, myfyrwyr ac ymwelwyr wisgo gorchudd wyneb tra dan do ar holl safleoedd y Brifysgol.

Dywedodd Is-Ganghellor Prifysgol Aberystwyth, Elizabeth Treasure: “Wrth i ni ddod â dysgu yn ôl i’r campws ym mis Medi, ein blaenoriaeth yw sicrhau lles a diogelwch ein myfyrwyr, staff a’r gymuned ehangach. Mae’r Brifysgol wedi bod yn gweithio’n galed iawn ers sawl mis i addasu ein campws a’n gweithgareddau yn sgil y pandemig byd-eang. Mae’r mesurau cynhwysfawr yn cynnwys glanhau ychwanegol, sicrhau ymbellhau cymdeithasol, olrhain cysylltiadau a disgwyl i bawb wisgo gorchudd wyneb dan do ar safleoedd y Brifysgol. Cyflwynwyd yr addasiadau wedi i ni gynnal rhaglen eang o asesiadau risg er mwyn adnabod a lliniaru risgiau.

“Mae’r trefniadau manwl hyn wedi cael eu datblygu mewn cydweithrediad agos gyda chynrychiolwyr Undeb y Myfyrwyr ynghyd â thrafodaethau gyda Chyngor Sir Ceredigion, Bwrdd Iechyd Hywel Dda, Llywodraeth Cymru a rhanddeiliaid ar draws y DU. Ers dechrau’r pandemig presennol, mae diogelwch wedi bod ar flaen ein meddylia a bydd yn parhau felly am y flwyddyn academaidd newydd.”

Mae’r ymrwymiadau newydd wedi cael eu cefnogi gan Arweinydd Cyngor Sir Ceredigion, cynrychiolwyr Undeb y Myfyrwyr, a Maer Aberystwyth.

Dywedodd Y Cynghorydd Ellen ap Gwynn, Arweinydd Cyngor Sir Ceredigion: “Mae Cyngor Sir Ceredigion wedi bod yn gweithio’n agos gyda Phrifysgol Aberystwyth dros y misoedd diwethaf i sicrhau bod trefniadau ar waith i groesawu myfyrwyr yn ôl i’r Sir yn ddiogel. Rydym yn cefnogi’r amrywiaeth o fesurau diogelwch y mae Prifysgol Aberystwyth wedi’u rhoi ar waith yn ogystal â’r ‘addewidion cymunedol’ er mwyn i’r myfyrwyr ddychwelyd a dod yn rhan o’r gymuned yn Aberystwyth unwaith eto. Byddwn yn parhau i weithio’n agos gyda Phrifysgol Aberystwyth dros y misoedd nesaf i sicrhau diogelwch y myfyrwyr a diogelwch y gymuned leol.”

Ategodd Charlie Kingsbury, Maer Tref Aberystwyth: “Rwy’n hynod o ddiolchgar i’r gwaith caled mae’r Brifysgol wedi’i wneud i sicrhau bod myfyrwyr yn dychwelyd yn ddiogel i Aberystwyth. Mae mesurau synhwyrol, sydd yn ymwybodol o risg yn hanfodol wrth i ni groesawu myfyrwyr yn ôl, ac mae gen i bob hyder yn ymrwymiad y Brifysgol i gefnogi iechyd cymuned Aberystwyth.”

Dywedodd Nate Pidcock, Llywydd Undeb Myfyrwyr Aberystwyth; “Mae’r ymrwymiadau hyn yn rhan bwysig o becyn o addasiadau sydd yn cael eu gwneud yn sgil y pandemig. Gyda myfyrwyr yn dychwelyd yn raddol i’r campws, mae’r newidiadau hyn yn mynd i fod yn rhywbeth newydd i bawb. Rydyn ni’n mynd i wneud ein gorau glas, ochr yn ochr â phartneriaid eraill, i sicrhau bod myfyrwyr yn ymwybodol o’r normal newydd hwn. Rydyn ni i gyd yn mynd i wneud popeth y gallwn ni i weithio gyda’n gilydd er mwyn diogelu holl bobl a chymunedau Aberystwyth a Cheredigion.”

Ers dechrau’r pandemig mae’r Brifysgol wedi bod yn gweithio gydag ystod eang o bartneriaid lleol a chenedlaethol er mwyn cadw nifer yr achosion o’r haint yn isel yng Ngheredigion, gan gynnwys darparu adnoddau i’r bwrdd iechyd lleol a chyflenwi offer diogelwch personol. Mae’r Brifysgol wedi cynllunio ar gyfer dychweliad graddol myfyrwyr y mis hwn, gan gynnwys darpariaeth arbennig ar gyfer myfyrwyr sydd angen hunan-ynysu unwaith y byddant wedi cyrraedd Aberystwyth.

Continue Reading

Cymraeg

Amgueddfa Ceredigion yn derbyn grant Art Fund ar gyfer arddangosfa Cwiltiau Cymreig: Edau Bywyd

Published

on

Diolch i grant ‘Ymateb ac Ailddychmygu’ yr Art Fund, bydd cwilt digidol arloesol yn cael ei greu ar gyfer arddangosfa gwiltiau a fydd yn croesawu ymwelwyr yn ôl i Amgueddfa Ceredigion. Y cwilt fydd yr arddangosyn cyntaf a fydd ar gael yn ddigidol ar gyfer ymwelwyr sydd ddim yn gallu dod i’r Amgueddfa yn gorfforol.

Dywedodd Carrie Canham, Curadur Amgueddfa Ceredigion: “Mae’r amgueddfa wrth ei bodd yn derbyn y grant hwn. Bydd y cwilt digidol yn cofnodi profiadau pobl Ceredigion yn ystod pandemig COVID-19. Hefyd bydd y prosiect yn rhoi cyfle inni ymgynghori â chymunedau ynghylch y ffordd orau o’u gwasanaethu o hyn ymlaen wrth inni ddysgu i fyw gyda’r mesurau a gyflwynwyd i reoli’r haint.”

Bydd yr amgueddfa yn creu dau gwilt ar gyfer yr arddangosfa, y naill yn ffisegol a’r llall yn ddigidol. Gofynnwyd i’r rheiny sydd am gyfrannu anfon ffotograffau, darnau sain, ffilmiau, cerddi neu ddarluniau er mwyn gwneud y cwilt digidol gan esbonio pam eu bod wedi anfon y cyfraniad, beth mae’n ei olygu iddyn nhw a beth yw’r stori y tu ôl iddo. Bydd artist yn gweithio gyda chymunedau sydd wedi’u tangynrychioli ar hyn o bryd i sicrhau eu bod yn cael llais hefyd.

Anfonodd Rose Thorn ffotograffau o gwilt i gyd-fynd â’r cwilt digidol. Dywedodd: “Mae haenau o ystyr yn perthyn i’r dyluniad hwn i mi. Mae’r triongl canolog yn nodi’r fasnach gaethwasiaeth sy’n rhan o hanes fy nghyndeidiau. Mae’r mudiad Mae Bywydau Du o Bwys (BLM) wedi ysgogi llawer o bobl dduon i sôn am eu profiadau o hiliaeth yma yn y Deyrnas Unedig. Es ar yr orymdaith yn Aberteifi gyda fy mhartner, Marie Lewis; roedd 150 o bobl yno, a oedd yn galonogol, ond mae llawer o bethau sydd angen eu newid… Mae’r cyfnod clo wedi gwneud imi fyw yn y presennol, wedi fy nghysylltu â’m gorffennol ac wedi gwneud imi feddwl sut yr wyf am fyw yn y dyfodol.”

Bydd proses yr arddangosfa yn ystyried y gwerthoedd yr hoffem eu gadael yn y gorffennol a’r rhai yr hoffem eu cymryd i’n dyfodol newydd, gan godi cwestiynau ymhlith y sawl sy’n cyfrannu a’r ymwelwyr, a hwyluso trafodaeth rhwng gwahanol gymunedau.

Mae’r Amgueddfa yn dal i gasglu cyfraniadau i’r ddau gwilt; y dyddiad cau ar gyfer y clytiau cwilt ffisegol yw’r ail o Hydref a’r dyddiad cau ar gyfer y cwilt digidol yw 27 Tachwedd. Mae’r Amgueddfa am i’r cwiltiau adlewyrchu amrywiaeth eang o brofiadau, yn rhai cadarnhaol a heriol, ledled Ceredigion – o’r rheiny sy’n gweithio ar y rheng flaen i’r rhai sy’n gweithio gartref, o’r rheiny sy’n dysgu sgiliau newydd, i rieni a drodd yn athrawon yn y cartref, o’r cenedlaethau hŷn a ddaeth ynghyd ar-lein i’r bobl ifanc fu’n partïo ar-lein. Gallwch anfon lleisiau, fideos, ffotograffau, barddoniaeth, darluniau, seinweddau, caneuon ac ati at carrie.canham@ceredigion.gov.uk

Mae grantiau ‘Ymateb ac Ailddychmygu’ yr Art Fund yn cynnig arian hyblyg ac ymatebol i fynd i’r afael â’r heriau uniongyrchol sy’n gysylltiedig ag argyfwng Covid-19 ac i ailddychmygu ffyrdd o weithio at y dyfodol. Yn y rownd gyntaf rhoddwyd 18 o grantiau o blith cyfanswm o 114 o geisiadau. Mae’r grantiau, a ddatblygwyd drwy ymgynghori ag amgueddfeydd ac orielau, yn cwrdd ag anghenion mewn pedwar maes blaenoriaeth sef casgliadau, cynulleidfaoedd, maes digidol a gweithlu. Hefyd gallant gefnogi costau sydd ynghlwm ag ailagor, yn ogystal ag ysgogi prosiectau creadigol ac arloesol wrth i sefydliadau geisio ailagor ar sail modelau gweithredu gwahanol iawn.

Bydd grantiau Ymateb ac Ailddychmygu yn darparu £1.5m yn 2020 i gefnogi amgueddfeydd, orielau, tai hanesyddol, llyfrgelloedd ac archifdai, yn ogystal â sefydliadau celfyddydol gweledol nad ydynt wedi’u seilio ar leoliad. Mae’n rhan o becyn cyllid Art Fund gwerth £2m i gefnogi amgueddfeydd drwy’r argyfwng. Y dyddiad cau ar gyfer y rownd nesaf o grantiau Ymateb ac Ailddychmygu yw 17 Awst 2020, a bydd rownd arall, derfynol yn cael ei chynnal yn yr hydref.

Continue Reading

Cymraeg

Atgoffir busnesau lletygarwch Ceredigion o fesurau diogelwch Llywodraeth Cymru

Published

on

Atgoffir bariau, caffis a bwytai yng Ngheredigion nad yw rheolau’r cyfnod clo yn caniatáu i bobl o wahanol aelwydydd estynedig neu ‘swigod cymdeithasol’ gwrdd â’i gilydd er mwyn yfed neu fwyta y tu mewn i’w safleoedd.

Gall pobl o wahanol swigod cymdeithasol gwrdd â’i gilydd yn yr awyr agored, ond dylent gadw at ganllawiau Llywodraeth Cymru o ran cadw pellter cymdeithasol ac aros 2 fetr ar wahân. Mae’n ofynnol i fusnesau barhau i gymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod pobl o wahanol swigod cymdeithasol yn cynnal pellter o 2 fetr, gan gynnwys yn yr awyr agored.

Dim ond am nifer cyfyngedig o resymau y mae’r gyfraith yn caniatáu i bobl o wahanol swigod cymdeithasol gwrdd dan do i wneud rhywbeth gyda’i gilydd. Mae’r rhesymau hyn yn cynnwys gwaith, derbyn cymorth meddygol, gofal plant, a mynychu priodasau, angladdau, neu fannau addoli.

Nid yw’r cyfyngiadau o ran cwrdd dan do yn berthnasol i aelodau o’r un aelwyd, eu gofalwyr, ac aelwydydd estynedig sy’n rhan o’u ‘swigen gymdeithasol’.

Mae dyletswydd gyfreithiol ar fusnesau o hyd i ddarparu gwybodaeth i’r rheini ar eu safle ynghylch sut i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws. Mae Cyngor Sir Ceredigion wedi creu arwyddion i’w defnyddio dan do ac yn yr awyr agored y gall busnesau eu defnyddio i atgoffa cwsmeriaid o’r cyfyngiadau sy’n parhau o ran cwrdd ag eraill dan do. Gwahoddir bariau, caffis a bwytai i ddefnyddio’r arwyddion hyn neu eu hysbysiadau tebyg eu hunain.

Mae busnesau Ceredigion wedi bod yn gwneud popeth o fewn eu gallu i sicrhau bod y sir yn aros yn ddiogel wrth i gyfyngiadau’r cyfnod clo gael eu llacio. Fodd bynnag, gellir cyflwyno hysbysiad cau neu hysbysiad gwella i safleoedd os yw swyddogion gorfodi o’r farn bod hynny’n angenrheidiol ac yn gymesur er mwyn lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws.

Continue Reading

Popular This Week